Aprelin 21-i dünyada Ümumdünya Yaradıcılıq və İnnovasiya Günü kimi qeyd olunur. Bu əlamətdar gün yaradıcılıq və innovativ düşüncənin təşviqi, iqtisadi və sosial inkişafda rolunun artırılması məqsədilə təsis edilib.
Sfera.az xəbər verir ki, Birləşmiş Millətlər Təşkilatı tərəfindən 2017-ci ildə rəsmi status alan bu günün əsas məqsədi ölkələri yeni ideyalar, texnologiyalar və innovativ yanaşmalar vasitəsilə dayanıqlı inkişafa təşviq etməkdir. İlk dəfə isə bu təşəbbüs 2001-ci ildə Kanadada yaradıcı düşüncənin təşviqi məqsədilə qeyri-rəsmi şəkildə qeyd olunmağa başlayıb. Müasir dünyada yaradıcılıq yalnız incəsənət sahəsi ilə məhdudlaşmır. Bu anlayış biznes, texnologiya, təhsil və hətta dövlət idarəçiliyi sahələrində də özünü göstərir. İnnovasiya isə mövcud ideyaların daha effektiv və faydalı şəkildə tətbiqi deməkdir. Bu iki amil birlikdə həm fərdi, həm də qlobal səviyyədə inkişafı sürətləndirir. Xüsusilə rəqəmsal dövrdə yaradıcılıq və innovasiya ölkələrin rəqabət qabiliyyətini müəyyən edən əsas faktorlardan birinə çevrilib. Startapların yaranması, süni intellektin tətbiqi, yeni texnologiyaların inkişafı məhz yaradıcı düşüncənin məhsuludur. Son rəsmi statistikaya görə, 2025-ci ildə Azərbaycanın ümumi daxili məhsulu (ÜDM) 129 milyard manatı ötüb.
İqtisadi artım cəmi 1,4% təşkil etsə də, qeyri-neft sektorunda artım 2,7% olub. Bu isə ölkənin tədricən neftdənkənar iqtisadi modelə keçid etdiyini göstərir. Buna baxmayaraq, innovasiya göstəriciləri hələ də aşağı səviyyədə qalır. Azərbaycan Qlobal İnnovasiya İndeksində 90-dan sonrakı pillələrdə qərarlaşır və ümumi bal dünya ortalamasından geri qalır. Ekspertlər bildirir ki, bu vəziyyət əsasən elmi-tədqiqat xərclərinin azlığı ilə bağlıdır. Belə ki, ölkədə tədqiqat və inkişaf (R&D) xərcləri ÜDM-in təxminən 0,2%-i səviyyəsindədir. Müqayisə üçün qeyd olunur ki, inkişaf etmiş ölkələrdə bu göstərici 2-4% arasında dəyişir. Bu fərq innovasiya məhsullarının istehsalında ciddi boşluqlar yaradır. Digər tərəfdən, rəqəmsallaşma sahəsində artım müşahidə olunur. Son illərdə nağdsız ödənişlərin payı əhəmiyyətli dərəcədə yüksəlib və 60%-i keçib.
Lakin mütəxəssislər hesab edir ki, bu artım daha çox texnologiyadan istifadə ilə bağlıdır, texnologiyanın yaradılması ilə yox. ÜDM strukturuna baxdıqda isə innovasiya yönümlü sektorların payının aşağı olduğu görünür. Sənaye və ticarət əsas paya sahib olduğu halda, informasiya-kommunikasiya texnologiyaları sektorunun payı cəmi 2%-ə yaxındır. Bununla belə, ölkədə startap ekosisteminin formalaşması istiqamətində addımlar atılır. Texnologiya parklarının yaradılması, innovasiya layihələrinə dövlət dəstəyi və gənclərin bu sahəyə cəlb olunması müsbət tendensiya kimi qiymətləndirilir. Mütəxəssislər hesab edir ki, Azərbaycanın innovasiya iqtisadiyyatına keçidi üçün əsas prioritetlər elmi-tədqiqat xərclərinin artırılması, özəl sektorun prosesə daha fəal cəlb olunması və təhsil sahəsində keyfiyyətin yüksəldilməsidir. Müasir dövrdə iqtisadi güc yalnız resurslarla deyil, həm də yaradıcılıq və innovasiya potensialı ilə müəyyən olunur. Bu baxımdan, 21 aprel yalnız simvolik tarix deyil, həm də ölkələr üçün strateji inkişaf çağırışı hesab olunur.
Firuzə Əliyeva
Sfera.az
