Vaşinqton İraq hökumətinə təzyiq göstərmək və ölkə ərazisindəki İranpərəst silahlı birləşmələrin buraxılmasına nail olmaq məqsədilə İraqa dollar əskinaslarının göndərilməsini dondurub və Bağdadla təhlükəsizlik sahəsində birgə proqramların həyata keçirilməsini dayandırıb.
Məlumatlara görə, İraqa ABŞ ilə bərabər İran da təzyiq edir və Amerikanın istəklərini icra etməməyi tələb edir.
Maraqlıdır, hazırda hər iki ölkənin İraq uğrunda mübarizə aparmasının səbəbi nədir?
Sfera.az-a bu haqda açıqlama verən politoloq Rəşad Bayramovun sözlərinə əsasən, İraq ətrafında yaranmış bu qarşıdurmanı yalnız cari taktiki addımlar prizmasından yox, həm də daha geniş geosiyasi kontekst daxilində anlamaq lazımdır:
“Amerika Birləşmiş Ştatlarının Bağdada maliyyə və təhlükəsizlik rıçaqları vasitəsilə təzyiq göstərməsi əslində onun regionda uzun illərdir formalaşdırmağa çalışdığı təsir mexanizmlərinin davamıdır. Dollar axınının məhdudlaşdırılması İraq iqtisadiyyatının struktur zəifliklərindən istifadə etməyə hesablanıb, çünki ölkə hələ də neft gəlirlərinə baxmayaraq maliyyə sistemində xarici valyutadan ciddi asılıdır. Bu addım təkcə iqtisadi deyil, həm də siyasi mesajdır. Vaşinqton Bağdadın təhlükəsizlik arxitekturasını öz maraqları çərçivəsində formalaşdırmaq istəyir. Bu kontekstdə əsas hədəf Haşdi Şəbi kimi İranla yaxın əlaqələri olan silahlı strukturlardır. ABŞ üçün bu qüvvələr sadəcə yerli milislər deyil, İranın regional təsir alətinin bir hissəsidir. Vaşinqton hesab edir ki, bu qrupların mövcudluğu İraq dövlət institutlarını zəiflədir, ölkəni qeyri-sabit saxlayır və ABŞ-nin hərbi-siyasi mövcudluğunu risk altına qoyur. Buna görə də onların ya zəiflədilməsi, ya da tam inteqrasiyası və ya buraxılması ABŞ strategiyasının mərkəzi elementlərindən biridir”.
Ekspertin fikrincə, ABŞ ilə yanaşı İran üçün də İraq strateji dərinlik rolunu oynayır və Tehran İraqı yalnız qonşu dövlət kimi deyil, həm də regional təhlükəsizlik zəncirinin mühüm halqası kimi görür:
“ABŞ-nin İraqda güclənməsi İran üçün birbaşa təhlükə kimi qəbul olunur, çünki bu, onun həm sərhədlərinə yaxın hərbi təzyiq deməkdir, həm də regiondakı təsir imkanlarının azalması anlamına gəlir. Bu baxımdan İranın Bağdada ABŞ tələblərinə qarşı çıxmaq üçün təzyiq göstərməsi əslində gözləniləndir. O, İraqda özünə loyal silahlı və siyasi şəbəkəni qorumağa çalışır. İraqın özü isə bu rəqabətin mərkəzində qalan, lakin tam suveren qərar vermək imkanları məhdud olan aktordur. Bir tərəfdən, ölkə iqtisadi və maliyyə baxımından ABŞ ilə əməkdaşlığa ehtiyac duyur, digər tərəfdən, daxili siyasi balans və təhlükəsizlik baxımından İranla münasibətləri pozmaq risklidir. Bu, Bağdadı çoxvektorlu, bəzən isə ziddiyyətli siyasət yürütməyə məcbur edir. Burada əsas məsələ İraq uğrunda mübarizənin klassik mənada ərazi və ya birbaşa nəzarət uğrunda mübarizə olmamasıdır. Söhbət daha çox təsir zonaları, təhlükəsizlik arxitekturası və siyasi qərarvermə üzərində dominantlıqdan gedir. ABŞ İraqı daha çox institusional, mərkəzləşdirilmiş və özünə tərəfdaş olan dövlət kimi görmək istəyir. İran isə daha çox şəbəkə əsaslı, qeyri-formal təsir kanalları vasitəsilə İraq daxilində nüfuzunu qorumağa çalışır. Ümumi olaraq dəyərləndirsək deyə bilərik ki, hər iki ölkənin İraq uğrunda rəqabət aparmasının əsas səbəbi bu ölkənin coğrafi mövqeyi, enerji resursları və regional güc balansındakı roludur. İraq həm Yaxın Şərqdə strateji körpü, həm də rəqib güclərin maraqlarının toqquşduğu platformadır. Bu səbəbdən Vaşinqton və Tehran üçün İraq üzərində təsir yalnız yerli deyil, daha geniş regional və hətta qlobal güc balansının tərkib hissəsidir”.
Bəsti Rəfizadə
Sfera.az
