Azərbaycanda son illərdə insanların ən çox müzakirə etdiyi məsələlərdən biri bazarlardakı qiymətlərdir. Xüsusilə gündəlik istehlak olunan ərzaq məhsullarının bahalaşması ailə büdcələrinə ciddi təsir göstərir.
Son beş ilin statistikası göstərir ki, qiymət artımları bütün məhsulları əhatə etsə də, bəzi ərzaqlar üzrə bahalaşma xüsusilə diqqət çəkir.
Sfera.az bildirir ki, pandemiya dövründə qlobal tədarük zəncirlərinin pozulması, enerji və nəqliyyat xərclərinin artması, daha sonra isə Rusiya-Ukrayna müharibəsinin dünya ərzaq bazarına təsiri Azərbaycanda da qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb olub. Nəticədə vətəndaşların gündəlik süfrəsində yer alan bir çox məhsul son beş ildə xeyli bahalaşıb.
Araşdırmalar göstərir ki, son beş ilin ən böyük qiymət artımı bitki yağlarında qeydə alınıb. Günəbaxan yağı və digər bitki yağlarının qiyməti 2020-ci illə müqayisədə təxminən 90-100 faiz yüksəlib. Başqa sözlə, beş il əvvəl 3 manata yaxın satılan bəzi yağ məhsulları hazırda 6 manata qədər bahalaşıb. Bu artımın əsas səbəbi dünya bazarında yağlı bitkilərin qiymətinin yüksəlməsi və ixrac məhdudiyyətləri olub.
Ən çox bahalaşan məhsullar sırasında kərə yağı da ön sıralardadır. Son beş ildə kərə yağının qiymətində 70-80 faiz artım qeydə alınıb. Bir çox market və bazarlarda yerli və idxal kərə yağlarının qiyməti 25-30 manat həddini keçib. Südçülük sektorunda istehsal xərclərinin artması bu məhsulun qiymətinə birbaşa təsir göstərib. Şəkər və şəkər məhsulları da qiymət artımından ciddi şəkildə təsirlənib. Son beş ildə bu kateqoriyada bahalaşma 60-70 faiz səviyyəsində olub.
Dünya bazarında şəkər qamışı və şəkər çuğundurunun qiymətinin yüksəlməsi, həmçinin logistika xərclərinin artması daxili bazara da təsirsiz ötüşməyib. Azərbaycanlıların gündəlik qida rasionunda mühüm yer tutan çörək və un məhsulları da son illərdə əhəmiyyətli dərəcədə bahalaşıb. Hesablamalara görə, son beş ildə bu məhsullar üzrə qiymət artımı 45-60 faiz arasında dəyişib. Xüsusilə 2022-ci ildə qlobal taxıl böhranı nəticəsində dünya bazarında buğdanın qiyməti rekord səviyyələrə çatmışdı. Bu isə ölkədə un və çörəyin maya dəyərinin artmasına səbəb olmuşdu. Ət məhsullarında da qiymətlər sürətlə yüksəlib. Son beş ildə mal əti təxminən 45-55 faiz, qoyun əti isə 40-50 faiz bahalaşıb. Əgər bir neçə il əvvəl mal ətinin kiloqramı orta hesabla 10-12 manat arasında dəyişirdisə, hazırda bu rəqəm əksər hallarda 16-20 manat arasındadır.
Heyvandarlıqda yem xərclərinin artması və idxaldan asılılıq bu sahədə qiymətlərin yüksəlməsini şərtləndirən əsas amillərdən hesab edilir. Süd və süd məhsulları da bahalaşan məhsullar sırasındadır. Son beş ildə süd, qatıq, pendir və digər süd məhsullarında qiymət artımı orta hesabla 40-50 faiz təşkil edib. Fermer təsərrüfatlarında istehsal xərclərinin yüksəlməsi və yem bazarındakı bahalaşma bu sahəyə də təsir göstərib. Meyvə-tərəvəz məhsullarında vəziyyət bir qədər fərqlidir. Bu kateqoriyada qiymətlər mövsümdən və məhsuldarlıqdan asılı olaraq dəyişir. Lakin kartof, soğan və pomidor kimi əsas məhsulların qiymətində də son beş ildə 40-70 faiz arasında artım müşahidə olunub.
Bəzi illərdə hava şəraiti və məhsul qıtlığı səbəbindən bu göstərici daha da yüksək olub. Maraqlıdır ki, son beş ildə ən çox bahalaşan məhsulların əksəriyyəti insanların gündəlik istehlak etdiyi əsas ərzaqlardır. Yağ, çörək, un, ət, süd və şəkər məhsullarındakı qiymət artımı ailələrin ərzaq xərclərini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. Bu da əhalinin gəlirlərinin nə dərəcədə qiymət artımlarına uyğun yüksəldiyi məsələsini gündəmə gətirir. İqtisadçıların fikrincə, ərzaq məhsullarında qiymət sabitliyinin təmin olunması üçün yerli istehsalın artırılması, məhsuldarlığın yüksəldilməsi və idxaldan asılılığın azaldılması vacibdir.
Əks halda qlobal bazarlarda baş verən hər yeni böhran Azərbaycan istehlakçısının süfrəsinə də birbaşa təsir göstərməyə davam edəcək. Beləliklə, son beş ilin mənzərəsi göstərir ki, ən böyük bahalaşma bitki yağları (90-100 faiz), kərə yağı (70-80 faiz), şəkər məhsulları (60-70 faiz), un və çörək (45-60 faiz), mal əti (45-55 faiz), qoyun əti (40-50 faiz) və süd məhsullarında (40-50 faiz) qeydə alınıb. Bu məhsullar həm də Azərbaycan ailələrinin gündəlik istehlak səbətinin əsas hissəsini təşkil edir.
Firuzə Əliyeva
Sfera.az
