Rusiyanın Stavropol diyarında "Biz və dağlarımız" abidəsinin surətinin açılması ilk baxışdan mədəni tədbir kimi təqdim oluna bilər. Lakin hadisəyə regionda son illərdə baş verən fundamental geosiyasi dəyişikliklər fonunda baxdıqda, onun sırf mədəni xarakter daşımadığı aydın görünür.
Sfera.az bildirir ki, bu addım həm Rusiyanın Cənubi Qafqaza yanaşması, həm də regionda formalaşan yeni siyasi reallıqlara münasibəti baxımından diqqət çəkən məqamlar ortaya qoyur.
Məsələ ondadır ki, Cənubi Qafqaz artıq əvvəlki region deyil. 2020-ci ildə baş vermiş Vətən müharibəsi və sonrakı proseslər bölgədə tamamilə yeni status-kvo yaradıb. Azərbaycan öz ərazi bütövlüyünü və suverenliyini tam təmin edib, Qarabağ məsələsi tarixin mövzusuna çevrilib. Ermənistanla Azərbaycan arasında münasibətlərin normallaşdırılması istiqamətində danışıqlar davam edir, sülh müqaviləsinin imzalanması üçün siyasi və diplomatik səylər göstərilir. Belə bir mərhələdə keçmiş münaqişə ilə bağlı simvolların yenidən gündəmə gətirilməsi istər-istəməz müəyyən siyasi məqsədlər barədə düşünməyə əsas verir.
Xüsusilə nəzərə almaq lazımdır ki, "Biz və dağlarımız" abidəsi uzun illər ərzində Qarabağ münaqişəsinin ideoloji və simvolik elementlərindən biri kimi təqdim olunub. Bu səbəbdən onun surətinin məhz indiki dövrdə və Rusiyada açılması təsadüfi hadisə kimi qiymətləndirilə bilməz. Çünki beynəlxalq münasibətlərdə simvollar da siyasi mesaj daşıyır və bəzən bir abidə diplomatik bəyanatlardan daha çox məna ifadə edir.
Ən diqqətçəkən məqam isə bu hadisənin Rusiyanın rəsmi mövqeyi ilə yaratdığı ziddiyyətdir. Moskva son illərdə dəfələrlə Cənubi Qafqazda sabitliyin, sülhün və kommunikasiyaların açılmasının tərəfdarı olduğunu bəyan edib. Rusiya rəsmiləri Azərbaycan və Ermənistan arasında münasibətlərin normallaşmasını dəstəklədiklərini bildirirlər. Ancaq eyni zamanda Rusiyada müəyyən siyasi, ictimai və diaspor dairələrinin keçmiş münaqişə dövrünü xatırladan addımlar atması fərqli mənzərə yaradır. Bu isə Kremlin rəsmi bəyanatları ilə ölkə daxilindəki bəzi qüvvələrin davranışları arasında uyğunsuzluğun mövcud olduğunu göstərir.
Hadisə həm də Rusiyanın regiondakı təsir imkanlarının azalması fonunda qiymətləndirilə bilər. Son illərdə Moskvanın Cənubi Qafqazdakı ənənəvi təsir rıçaqları zəifləyib. Azərbaycan daha müstəqil xarici siyasət yürüdür, Ermənistan isə müxtəlif istiqamətlərdə yeni tərəfdaşlıqlar axtarır. Belə bir şəraitdə bəzi dairələrin köhnə münaqişə narrativlərini yenidən gündəmə gətirməsi, əslində, dəyişən geosiyasi reallıqlarla barışmaq istəməməyin təzahürü kimi görünür.
Belə görünür ki, Rusiyada hələ də Cənubi Qafqazı keçmiş prizmasından qiymətləndirən qüvvələr mövcuddur. Onlar regionda baş vermiş dönüşü tam qəbul etmək istəmir və yeni siyasi vəziyyəti köhnə təsəvvürlərlə izah etməyə çalışırlar. Halbuki bölgədə qüvvələr nisbəti dəyişib, Azərbaycan regional güc kimi mövqeyini möhkəmləndirib və artıq hər hansı siyasi proses onun maraqları nəzərə alınmadan həyata keçirilə bilməz.
Stavropolda bu abidənin açılması Rusiyanın bölgədəki nüfuzunu artıran addım kimi deyil, əksinə, onun Cənubi Qafqaz siyasətində mövcud olan daxili ziddiyyətləri üzə çıxaran hadisə kimi qiymətləndirilə bilər. Bu cür təşəbbüslər Moskvanın tərəfdaşlarında əlavə suallar yaradır, regionun yeni reallıqlarını qəbul etməkdə çətinlik çəkən dairələrin mövcudluğunu nümayiş etdirir və Rusiyanın rəsmi sülh ritorikası ilə bəzi qeyri-rəsmi siyasi mesajlar arasındakı fərqi daha da aydın göstərir. Bugünkü Cənubi Qafqaz isə artıq keçmişin deyil, yeni geosiyasi reallıqların müəyyən etdiyi bir regiondur.
Firuzə Əliyeva
Sfera.az
