2005-ci ildə baş verən Helios təyyarə qəzası, 20 il sonra belə nəinki Yunanıstan tarixində, bütün dünyada ən ölümcül qəzalardan biri kimi unudulmaz olaraq qalır. Bəs bu təyyarənin qəzaya uğramasına nə səbəb olub?
Sfera.az mövzu ilə bağlı maraqlı yazı təqdim edir.
2005-ci ilin isti avqust günündə Cənubi Kipr Rum Administrasiyasından havaya qalxan “Boeing 737-31S” təyyarəsi Yunanıstan vasitəsilə Çexiya Respublikasına səyahət edirdi.
Bir gün əvvəl Londondan gələn və yoxlamalardan keçən təyyarə uçuşa hazır görünürdü. Əslində, uçuşdan əvvəl texniki qrup tərəfindən kiçik problemlər müəyyən edilmiş və düzəldilmişdi. Təəssüf ki, uçuşdan əvvəl edilən kiçik bir səhv təyyarənin qəzaya uğramasına səbəb oldu.
Pilotlar problemin miqyasını anlaya bilmədilər və reaksiya qeyri-kafi oldu.
Cənubi Kipr Yunan Administrasiyasında qurulan ekonom aviaşirkət “Helios Airways”i uçuşu həyata keçirirdi. Uçuş günü səhər saat 9:00-da “Helios Airways Boeing 737-31S” təyyarəsi səhər saat 9:07-də yeddi dəqiqəlik gecikmə ilə havaya qalxdı.
Əvvəlcə hər şey qaydasında görünürdü, lakin qısa müddət sonra, təxminən 3650 metr yüksəklikdə təyyarənin sistemləri nasazlıq barədə xəbərdarlıqlar verməyə başladı. Bu mərhələdə pilotlar bunu əhəmiyyətsiz hesab edərək sadəcə sistemləri yoxlayıb, heç bir tədbir görməyiblər.
Təyyarədə təzyiqin itirilməsindən xəbərsiz olan pilotlar yüksəlməyə davam ediblər və 5500 metrə çatdıqdan sonra oksigen maskaları taxılıb.
Bu təhlükəsizlik tədbirlərindən sonra pilotlar təyyarədə hava/təzyiq problemi olduğunu anlayaraq, dərhal aviaşirkətlə əlaqə saxlayıb və mühəndislərlə birlikdə problemi həll etməyə çalışıblar. Təzyiq itkisi səbəbindən rabitə ondsuz da olduqca çətin olub, lakin saat 09:20-də təyyarə ilə rabitə tamamilə kəsilib. Üç dəqiqə sonra təyyarə 10.000 metrə çatıb və düz istiqamətdə uçuşuna davam edib.
Avtopilota keçən təyyarə ilə bağlı problem artıq hər kəsə aydın idi. Təyyarə ilə əlaqə saxlamaq cəhdləri cavab vermədikdə, iki F-16 qırıcı təyyarəsi təyyarəni tutmaq üçün havaya qalxıb.
Saat 11:24-də F-16 pilotları təyyarənin yaxınlığına gəlib və mümkün terror hücumunun qarşısını almaq üçün onu vurmaq əmri alıblar. Lakin şahidi olduqları mənzərə pilotları şoka salıb.
Təyyarəni idarə edən heç kim yox idi. Pilot oturacağına baxanda F-16 pilotları heç kimi görə bilməyib və vəziyyəti mərkəzi stansiyaya bildiriblər.
Bu vaxt təzyiqin təsirindən qurtulan stüardessa vəziyyəti ələ alaraq təyyarəni idarə etməyə çalışırdı. Lakin mühərrikin yanacağı tez bir zamanda tükənib və alovlanır, nəticədə təyyarə uğursuz təyinat yerinə doğru sürətlə enməyə başlayıb. Bu eniş zamanı təyyarədəki təzyiq fərqinə görə bütün sərnişinlər huşsuz idilər və taleyindən xəbərsiz idilər. Başqa sözlə, sərnişinlər heç bir ağrı hiss etmədən ölümlərinə doğru gedirdilər.
Stüardessas Andreas Prodromou təyyarəni şəhərdən uzaqlaşdırmağı bacardı və potensial itkilərin qarşısını alıb. Bu manevrlərə baxmayaraq, təyyarənin sərnişinləri faciəli sonluqdan qaça bilməyiblər.
Bütün səylərə baxmayaraq, təyyarə 115 sərnişin və altı heyət üzvü daşıyan Qrammatiko bölgəsindəki dağlıq əraziyə düşür.
Sağ qalan olmadı və sonrakı hadisələr tarixə 21-ci əsrin ən faciəli təyyarə qəzalarından biri kimi daxil oldu. Qəzada 121 nəfər həyatını itirdi və qəzadan sonra böyük bir araşdırma başladıldı.
Bu hadisədən sonra məsul şirkət olan “Helios Airways” tənqid mövzusuna çevrildi və tezliklə bağlandı.
Bəs təyyarənin qəzasına səbəb olan səhv nə idi?
Uçuş günündə təzyiq sızması zamanı bort mühəndisi təyyarə sınaqdan keçirilərkən mühərriklərin işə düşməsinin qarşısını almaq üçün təzyiq sistemini əl ilə işə salıb. Sınaqlar uğurlu olub, lakin mühəndis sistemi bərpa etmədən təyyarəni tərk edib.
Normal şəraitdə təyyarənin təzyiq sistemləri avtomatik işləyir. Lakin bu sistemi əl rejimində saxlamaq sərnişinlər və təyyarə üçün ciddi risk yaradır. Beləliklə, bu fəlakət əslində tək bir düyməyə toxunulmadığı üçün baş verib.
Pilotlar uçuşdan əvvəl bunu görməzdən gəliblər və bu da uğursuz sonluğa səbəb olub.
Aynil
