Bir çox cəmiyyətlərdə nəsildən-nəslə ötürülən ümumi bir inanc var: "Soyuq hava xəstələndirir." Soyuq hiss edərkən çölə çıxmaq, sərin mühitdə yatmaq və ya yağışda islanmaq çox vaxt qrip və soyuqdəymə ilə əlaqələndirilir. Lakin elmi məlumatlar göstərir ki, xəstəliyin səbəbi təkcə soyuq hava deyil; immunitet, viruslar və ətraf mühit şəraiti hamısı rol oynayır.
Sfera.az bildirir ki, Vestminster Universitetindən Manal Məhəmməd bu ümumi inanca elmi baxımdan izah verib.
Xəstəliklər birbaşa soyuqdəymə ilə əlaqəli deyil.
Elmi tapıntılar göstərir ki, təkcə soyuq hava xəstəliyə səbəb olmur. Məhəmmədin sözlərinə görə, qrip və soyuqdəymənin əsas səbəbi hava istiliyi deyil, viruslardır. Soyuqdəymənin səbəbi olan rinoviruslar və qripə səbəb olan qrip virusları fəsildən asılı olmayaraq insandan insana tənəffüs yolları və ya təmas yolu ilə ötürülür.
Lakin, qış aylarında tənəffüs yoluxucu xəstəliklərin artması diqqətəlayiqdir. Tədqiqatlar göstərir ki, bu artım birbaşa soyuğun özü ilə deyil, soyuq hava, ətraf mühit şəraiti və insanların qapalı məkanlarda daha çox vaxt keçirməsi kimi davranış amillərinin yaratdığı bioloji təsirlərlə bağlıdır.
Soyuq və quru hava virusları gücləndirir.
Akademikə görə, elmi tədqiqatlar göstərir ki, qrip və koronaviruslar da daxil olmaqla bir çox tənəffüs virusları soyuq və quru şəraitdə daha uzun müddət yaşaya bilər.
Qış aylarında rütubətin azalması öskürək, danışmaq və ya nəfəs alma zamanı əmələ gələn damcıların sürətlə buxarlanmasına səbəb olur. Bu proses virus daşıyan çox kiçik hissəciklərin havada daha uzun müddət asılı qalmasına imkan verir.
Buna görə də, soyuq və quru hava virusların ətraf mühitdə qalıcılığını artırır, onların yayılmasını asanlaşdırır və tənəffüs yollarına çatma riskini artırır.
Soyuq havanın bədənə dolayı təsiri də xəstəlik riskini artıra bilər.
Akademik prosesi belə izah edir: "Soyuq havada nəfəs almaq burun və tənəffüs yollarının daxili temperaturunu aşağı salır. Bu, qan damarlarının daralmasına səbəb olan "vazokonstriksiya" adlanan reaksiyanı qıcıqlandırır. Qan axınının azalması burun və boğazda yerli immun müdafiəsini zəiflədə bilər."
Bundan əlavə, soyuqdan yaranan fizioloji stress, xüsusən də astma və ya allergik rinit kimi həssas tənəffüs yolları olan insanlarda qoruyucu mexanizmləri daha da zəiflədir. Bu zəifləmə virusların bədənə yapışmasını və infeksiyaya səbəb olmasını asanlaşdırır.
Qış aylarında qapalı məkanlar və izdiham da təsiredici amildir.
Akademikə görə, insan davranışı da qış aylarında infeksiyaların artmasında həlledici rol oynayır. Soyuq hava ilə insanlar daha çox vaxtlarını qapalı məkanlarda keçirirlər. İzdihamlı və zəif havalandırılan qapalı məkanlar virusların asanlıqla cəmləşməsi və yayılması üçün əlverişli şərait yaradır.
Bundan əlavə, qışda günəş işığına məruz qalmanın azalması immun sistemi üçün vacib olan D vitamini səviyyəsinin azalmasına səbəb olue. Evlərdə istifadə olunan istilik sistemləri havanı qurudur, burun və boğazdakı selikli qişaların nəmliyini azaldır. Bu, normalda virusları tutan və xaric edən selik mexanizmini zəiflədir, infeksiya riskini artırır.
Aynil
