Taliban yetkinlik yaşına çatmayanların nikahlarını tanıyan yeni ailə qanunu qəbul edib. Qızlar 12 yaşından etibarən evlənə bilərlər və boşanma faktiki olaraq mümkün deyil.
Sfera.az xəbər verir ki, 31 maddədən ibarət və "Həyat yoldaşlarının ayrılması prinsipləri" adlı qanun Hibatullah Axundzadə tərəfindən təsdiqləndikdən sonra rəsmi Taliban qəzetində dərc edilib.
Sənəddə uşaq nikahı, itkin düşmüş ərlər, dindən dönmə, məcburi ayrılma, ana südü ilə qidalandırma və zina ittihamları da daxil olmaqla, geniş dini və hüquqi hallar altında nikahların pozulmasını tənzimləyən qaydalar müəyyən edilib.
Ən diqqətlə araşdırılan hissələrdən biri "xiyar əl-buluq" və ya "yetkinlik yaşına çatdıqda seçim hüququ" ilə bağlıdır. İslam qanunlarında bu anlayış gənc yaşda evlənən uşağın yetkinlik yaşına çatdıqda nikahın ləğvini tələb etməsinə imkan verir.
5-ci maddədə deyilir ki, yetkinlik yaşına çatmayan uşağın - istər oğlan, istərsə də qız olsun - nikahı qohumlar tərəfindən bağlanarsa, nikah müqaviləsi ər-arvad sosial cəhətdən uyğun hesab edildikdə və cehiz uyğun olduqda qanuni olaraq qüvvədə hesab olunur. Uşaq sonradan yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra yalnız məhkəmə qərarı ilə nikahın ləğvini tələb edə bilər.
Lakin, belə bir nikahın ləğvi faktiki olaraq mümkün deyil, çünki bu, Talibanın dini məhkəməsi tərəfindən həll edilir.
Qərarda həmçinin atalara və babalara uşaq nikahları ilə bağlı geniş səlahiyyətlər verilir, baxmayaraq ki, qəyyumlar zorakı, ruhi xəstə və ya mənəvi cəhətdən pozğun hesab edilərsə, nikahların etibarsız sayıla biləcəyi bildirilir.
Bir sıra müddəalar qadın qəyyumluğu ilə bağlı mühafizəkar qaydaları gücləndirir. Məsələn, 7-ci maddədə deyilir ki, bakirə qızın yetkinlik yaşına çatdıqdan sonra susması evliliyə razılıq kimi şərh edilə bilər, gənc kişinin və ya əvvəllər evli olan qadının susması isə avtomatik olaraq razılıq demək deyil.
Qərar həmçinin Taliban hakimlərinə dindən dönmə, "İslamdan uzaqlaşma", ərin uzun müddət yoxluğu, zina ittihamları və ərin arvadını evliliyinin qadağan olunduğu qohumla müqayisə etdiyi klassik İslam anlayışı olan "zihar" da daxil olmaqla geniş dini kateqoriyalar üzrə evlilik mübahisələrinə müdaxilə etmək səlahiyyəti verir.
"Zihar" bölməsi hakimlərə bu cəzaları tətbiq etmək üçün həbs və fiziki cəza tətbiq etmək səlahiyyəti verir.
Digər bölmələr qeyri-müsəlmanlar arasında nikahlara toxunur. Qərarda deyilir ki, qeyri-müsəlman ər İslamı qəbul edərsə və arvadı müsəlman olarsa, nikah qüvvədə qalır, lakin müsəlman qadın başqa bir dinə mənsub biri ilə evlənməyi seçərsə, hakim nikahı poza bilər.
Başqa bir bölmədə ana südü ilə bağlı nikahlar müzakirə olunur. Qeyd edək ki, İslam qanunlarında eyni qadın tərəfindən ana südü ilə qidalanan uşaqların qardaş-bacı hesab edilir və bir-biri ilə evlənə bilməyəcəyini qeyd olunur Buna görə də, belə bir cütlük evlidirsə, məhkəmə onları boşaya bilər.
Qaydalar həmçinin ərləri uzun müddət evdə olmayan qadınlar üçün prosedurlar müəyyən edir və məhkəmələrin müəyyən şərtlər altında müdaxilə etməsinə imkan verir.
Qərarın dərc olunması, Talibanın 2021-ci ilin avqustunda hakimiyyətə qayıtdıqdan sonra qadınlara və qızlara geniş məhdudiyyətlər tətbiq etməyə davam etməsi ilə əlaqədardır.
Qızların altıncı sinifdən sonra təhsil alması, qadınların universitetə qəbulu qadağandır və qadınların məşğulluğuna, hərəkətinə və ictimai həyatda iştirakına ciddi məhdudiyyətlər qoyulub. Əfqanıstanda həmçinin ölkənin yüksək ana ölümü nisbətinə baxmayaraq, bütün kontraseptivlər qadağan edilib. BMT bu məhdudiyyətləri dəfələrlə pisləyərək onları fundamental insan hüquqlarının sistematik şəkildə pozulması adlandırıb.
Aynil
