Ciddi bir mühitdə sükutun ortasında yaranan kontrolsuz gülmək krizi hamımıza tanışdır. Yanınızdakı insanla göz təması qurduğunuz anda nəzarətdən çıxan bu vəziyyət ədəbiyyatda "kilsə gülüşü" kimi də tanınır.
Sfera.az bildirir ki, bu vəziyyət sadəcə nəzakətsizlik və ya uşaqcasına davranış deyil, əslində beynimizin təzyiq altında necə "qısaqapanma" etdiyinin sübutudur.
Həddindən artıq rəsmi mühitlərdə (dəfn mərasimləri, məhkəmələr və ya ibadət yerləri kimi) beynimiz aktiv inhibə vəziyyətinə keçir.
Məntiqi düşüncə və sosial məhdudiyyətlərdən məsul olan prefrontal korteks bu prosesdə aparıcı rol oynayır. Bu bölgə duyğularımızı sosial normalara uyğunlaşdırmaq vəzifəsini yerinə yetirir.
Lakin, gülüş hərəkəti tək bir mərkəzdən idarə olunmur. Emosional impulslar beynin ən dərin hissəsi olan limbik sistemdən qidalanır. Özünüzü yatırmağa çalışdıqca, prefrontal korteksin vəzifəsi ilə limbik sistemin emosional partlayışı arasında amansız bir döyüş başlayır. Onu nə qədər çox yatırmağa çalışsanız, bu fikir zehninizdə bir o qədər canlı qalır və təzyiq altında zəifləmiş nəzarət mexanizmi sonda təslim olur.
Gülüş müdafiə mexanizmi kimi başlayır
Nevroloji cəhətdən gülüş yalnız yumoristik bir reaksiya deyil, həm də tənzimləyici bir refleksdir. Sinir sistemimiz güclü stress və məhdudiyyət altında toplandıqda, qaçış yolu axtarır. Rəsmi şəraitdə danışa, hərəkət edə və ya mövqeyini dəyişə bilmədiyiniz zaman bu, vegetativ sinir sisteminizi tətikləyir. Ürək döyüntünüz artır, nəfəs alma çətinləşir. Bu fiziki gərginlik emosional azadolma həddini aşağı salır. Bu nöqtədə gülüş bədənin yığılmış təzyiqi azad etmə üsuluna çevrilir. Nəzarət beyin kötüyündəki avtomatik dövrələrə keçdikdən sonra, sistem ələ keçirdiyi və dayanmaq mümkün olmadığı üçün artıq gülməyi özünüz seçmirsiniz.
Bu böhranın əsl qırılma nöqtəsi adətən ətrafınızdakı birinin vəziyyətinizi fərq etdiyi andır.
İnsan beyni sosial siqnallara son dərəcə həssasdır. Güzgü neyronlarımız yanımızdakı insanın basılmış təbəssümünü və ya titrəyən çiyinlərini aşkar etdikdə, bu siqnalları tez bir zamanda təkrarlayırlar.
Kimləsə eyni vaxtda gülməyə başladığınız zaman, o ana qədər hiss etdiyiniz günahkarlıq hissi "ortaq harmoniya"ya yol verir. Prefrontal korteks tamamilə sönür və siz orijinal tətik vasitəsi (ilkin gülməli şeyi) unudursunuz. Gülünc vəziyyətə düşən şey nəzarəti bərpa etməyə çalışmağın absurdluğu və vəziyyətinizin ümidsizliyidir.
Nəticə etibarilə, "uyğunsuz" vaxtlarda gülmək xarakter zəifliyindən daha çox bioloji bir zərurətdir. Beynimiz daim boğulmaq üçün yaradılmayıb; bəzən ən təntənəli sükutları belə deşən bu gülüş, zehnimizin azadlıq üçün fəryadıdır.
Aynil
