Qlobal inflyasiya dalğası və iqtisadi islahatların fonunda region ölkələrində “kim nə qədər qazanır?” sualı daim cəmiyyətin maraq dairəsindədir.
Hökumətlər bir tərəfdən milli valyutaların dəyərini qorumağa çalışır, digər tərəfdən isə əhalinin alıcılıq qabiliyyətini artırmaq üçün əməkhaqqı dəyərlərinə yenidən baxır. Bu proses isə yalnız statistik rəqəmlərlə məhdudlaşmır, insanların gündəlik həyat səviyyəsinə və sosial təminatına birbaşa təsir göstərir.
Sfera.az regionun ən böyük ölkələrində formalaşan son iqtisadi mənzərəni, maaşları və iş saatlarını müqayisəli şəkildə araşdırıb. Azərbaycanda sosial rifahın yüksəldilməsi baxımından yeni bir mərhələdədir.
Ölkədə tətbiq edilən sosial paketlər nəticəsində minimum əməkhaqqı 400 AZN-ə çatdırılıb. Bu rəqəm yaşayış minimumunu (300 AZN) xeyli üstələyir ki, bu da aztəminatlı ailələrin büdcəsinə birbaşa müsbət təsir göstərir. Orta aylıq əməkhaqqının 1100 AZN civarında sabitləşməsi və həftəlik 40 saatlıq optimal iş rejimi Azərbaycanı regionda ən balanslı ölkələrdən birinə çevirib.
Maraqlıdır ki, Azərbaycan həm də iş yerlərində əməyin mühafizəsi və sosial sığorta ayırmalarının rəqəmsallaşdırılması sahəsində regionun ən qabaqcıl sistemlərindən birinə sahibdir.
Türkiyə nominal rəqəmlərlə regionda "ən yüksək maaş verən ölkə" statusunu qorumağa çalışsa da, inflyasiya kölgəsi bu artımları bir qədər solğunlaşdırıb. 2026-cı il üçün minimum əməkhaqqı təxminən 1066 AZN (28,075 TRY) təşkil edir.
Orta aylıq əməkhaqqının 1596 AZN olduğu qardaş ölkədə yaşayış xərcləri, xüsusilə “aclıq həddi”nin 22,000 lirə, yəni 836 manata yaxınlaşması və həftəlik 45 saatlıq ağır iş yükü işçilərin əsas çətinliyi olaraq qalıb. Türkiyə regionda iş saatlarının ən uzun olduğu ölkə kimi diqqət çəkir, bu da iş-həyat balansını çətinləşdirən əsas amildir.
Rusiyada minimum əməkhaqqı (MROT) təxminən 604 AZN (27,093 rubl) səviyyəsində müəyyən edilib.
Orta əməkhaqqı 2312 AZN civarında olsa da, bu rəqəm daha çox neft-qaz sektoru və Moskva kimi metropolların hesabına formalaşır. Yaşayım minimumu isə 18,800 RUB, yəni 419 manat civarındadır. Həftəlik 40 saatlıq iş rejimi tətbiq edilsə də, regional iqtisadi qütbləşmə əhalinin gəlirləri arasında ciddi fərqlər yaradıb. Paytaxt Moskva ilə əyalətlər arasındakı maaş fərqi bəzən 3-4 dəfəyə çatır ki, bu da daxili miqrasiyanı stimullaşdıran əsas səbəbdir.
Regionun ən mürəkkəb iqtisadiyyatına sahib olan İranda devalvasiya hökuməti radikal addımlara məcbur edib. Minimum maaş kəskin artımla 166 milyon riala çatdırılsa da, bu, manatla cəmi 214 AZN edir.
Yaşayış minimumunun 150 milyon rial, orta maaşın isə cəmi 350 milyon rial olduğu İranda vətəndaşlar həm də regionun ən uzun iş həftəsi ilə (44 saat) mübarizə aparırlar. İran real gəlirlərin nominal rəqəmlərdən kəskin geri qaldığı "milyonçular ölkəsi" təəssüratı yaradır.
Qazaxıstan isə iqtisadiyyatında sabitlik nümayiş etdirən ölkələrdəndir. Ölkədə minimum əməkhaqqı 85 min KZT (303 AZN), orta aylıq gəlir isə 473,158 KZT, yəni 1690 manatdır.
Əhalinin yaşayış minimumu isə 46 min 228 tengədir, yəni 165 manatdır. İş saatı standart 40 saatdır. Qazaxıstan orta əməkhaqqının yüksəkliyi ilə regionda Rusiyadan sonra ikinci pillədə qərarlaşır.
Ermənistanda isə minimum əməkhaqqı 75 min dram, yəni 339 manatdır.
Orta aylıq əməkhaqqı isə 299,480 dram, yəni 1356 manat civarında formalaşıb.
Gürcüstanda rəsmi minimum əməkhaqqı hələ də simvolik qalsa da, bazar öz qaydalarını diktə edir və minimum əməkhaqqı təqribən 100 GEL olaraq qalıb. Bu da 63 manat edir.
Orta aylıq əməkhaqqı isə 2045 laridir, yəni 1292 manat səviyyəsində qərarlaşıb. Yaşayış minimumu isə 260 GEL-dir, bu da manatla 164 AZN edir. Həftəlik iş saatı isə 40 saatdır. Gürcüstan dövlətin əmək bazarına ən az müdaxilə etdiyi ölkə kimi tanınır, bu da maaşların tamamilə tələb-təklif əsasında formalaşmasına səbəb olub.
Araşdırma göstərir ki, Azərbaycan minimum gəlir və yaşayış xərcləri arasındakı müsbət fərqə görə regionda sosial balansı ən uğurla qoruyan ölkədir. Türkiyə ən yüksək nominal maaşa sahib olsa da, inflyasiya və iş yükü bu üstünlüyü azaldır. İran isə regionun iqtisadi baxımdan ən çox təzyiq altında qalan tərəfi kimi diqqət çəkib.
Bəsti Rəfizadə
Sfera.az
