Bilirdinizmi ki, göyə baxanda gördüyünüz ağ, şişkin buludların hər biri təxminən 500 ton ağırlığındadır? Bəs niyə bu ağır buludlar düşmür və əvəzinə havada asılı qalır? Bu sualın cavabı atmosfer fizikasının ən maraqlı nümunələrindən biridir.
Sfera.az bildirir ki, orta hesabla bir cumulus buludu həqiqətən təxminən 500 ton ağırlığındadır. Bu çəki təxminən 100 filə bərabərdir. Bəs belə ağır bir kütlə necə düşmür?
Buludları təşkil edən su damcıları mikroskopik - diametri təxminən 20 mikron ölçüdədir. Bu, insan saçının qalınlığının təxminən beşdə biri qədərdir. Bu kiçik damcıların üzən vəziyyətdə qalmasının sirri onların ölçüsündə və havanın xüsusi dinamikasındadır.
Hər düşən cismin "son sürət" adlanan maksimum enmə sürəti var.
Bu sürət cazibə qüvvəsi hava müqavimətinə bərabər olduqda baş verir. Atmosfer Tədqiqatları Mərkəzindəki (NCAR) bulud fizikləri bulud damcılarının son sürətinin saniyədə cəmi bir neçə santimetr olduğunu hesablayıblar.
Bu nə qədər yavaşdır? Məsələn, diametri 20 mikron olan su damcısının son sürəti saniyədə təxminən 1-2 santimetrdir. Bu sürətlə düşən bir damcının 1 kilometrə enməsi təxminən 15 saat çəkərdi.
Buludların havada asılı qalmasının ən vacib səbəbi atmosferdəki yuxarıya doğru hava cərəyanlarıdır.
Günəş şüaları Yer kürəsini qızdırdıqda, qızmış hava yüksəlir və güclü yuxarıya doğru cərəyanlar yaradır. Bu cərəyanların sürəti ümumiyyətlə su damlalarının düşmə sürətindən daha sürətlidir.
Kolorado Universitetinin atmosfer alimlərinin araşdırmalarına görə, buludların altındakı yuxarıya doğru cərəyanlar saniyədə 1-10 metr sürətə çata bilər. Bu, damlaların düşmə sürətindən 100-1000 dəfə daha sürətlidir. Nəticədə, damlalar daim yuxarıya doğru aparılır.
Buludlar statik strukturlar deyil; onlar daim dəyişir.
Yeni su buxarı aşağı hissələrindən kondensasiya olunaraq damlalar əmələ gətirir, damlacıqlar isə yuxarı hissələrindən buxarlanır. Bu dinamik proses buludun ümumiyyətlə havada asılı qalmasını təmin edir.
Bundan əlavə, bulud daxilində temperatur paylanması da vacibdir. Buludun aşağı hissələri daha isti, yuxarı hissələr isə daha soyuqdur. Bu temperatur fərqi sabit hava dövranı yaradır və damcıları havada asılı vəziyyətdə saxlayır.
Aynil
