“Yeni tədris ilinin başlanması uşaqlar üçün həm sevindirici, həm də müəyyən mənada stresli bir dövrdür. Məktəb mühitinə yenidən uyğunlaşmaq, dərs yükü, qiymətləndirmə, imtahanlar, müəllim və həmyaşıdlarla münasibətlər uşağın emosional vəziyyətinə təsir göstərə bilər. Bu baxımdan məktəb psixoloqunun rolu kifayət qədər əhəmiyyətlidir”.
Bunu “Yeni Sabah”a psixoloq Zeynəb Əyyubova bildirib. O qeyd edib ki, məktəb psixoloqunun effektivliyi yalnız şagirdlə fərdi söhbət aparması ilə ölçülməməlidir:
“Psixoloq məktəbdə sağlam psixoloji mühitin formalaşdırılmasında, uşaqların emosional ehtiyaclarının müəyyən edilməsində, valideyn və müəllimlərlə əməkdaşlıqda mühüm rol oynayır. Lakin bunun üçün psixoloqun kifayət qədər vaxtının, resurslarının və peşəkar fəaliyyət göstərməsi üçün uyğun şəraitin olması vacibdir. Bir psixoloqun çox sayda şagirdlə işləməsi onun hər bir uşağa fərdi yanaşmasını çətinləşdirə bilər. Dominos pizza
Şagirdlərin psixoloqa müraciət etməkdən çəkinməsinin müxtəlif səbəbləri var. Bəzi uşaqlar psixoloqa müraciəti “məndə problem var” düşüncəsi ilə əlaqələndirirlər. Digərləri isə dediklərinin müəllimə və ya valideynə çatacağından narahat olurlar. Xüsusilə yeniyetmələr üçün məxfilik və güvən hissi çox önəmlidir. Buna görə məktəbdə psixoloqa müraciətin normal və təbii bir addım olduğu uşaqlara izah edilməlidir. Uşaq bilməlidir ki, psixoloq onu mühakimə etmək üçün deyil, anlamaq və dəstəkləmək üçün oradadır”.
Psixoloq bildirib ki, zəruri hallarda uşaq daha ixtisaslaşmış mütəxəssisə yönləndirilməlidir:
“Psixoloq müşahidə, söhbət, müxtəlif psixoloji qiymətləndirmə metodları və testlər vasitəsilə uşağın emosional vəziyyəti haqqında müəyyən təsəvvür əldə edə bilər. Davamlı kədər, sosial münasibətlərdən uzaqlaşma, yuxu və iştahada dəyişiklik, dərsə marağın azalması, aqressiv davranış, həddindən artıq narahatlıq və digər əlamətlər diqqət tələb edir. Ancaq burada mühüm məqam ondan ibarətdir ki, məktəb psixoloqu ilkin qiymətləndirmə və dəstək göstərə bilər, lakin hər bir psixoloji əlamət avtomatik olaraq klinik diaqnoz demək deyil. Zəruri hallarda uşaq daha ixtisaslaşmış mütəxəssisə yönləndirilməlidir.
Bullinq məsələsində də psixoloqun rolu yalnız hadisədən sonra müdaxilə etməklə məhdudlaşmamalıdır. Məktəbdə bullinqin qarşısının alınması üçün əvvəlcədən maarifləndirici iş aparılmalı, uşaqlara bir-birinə hörmət, empatiya və sərhədlər haqqında məlumat verilməlidir. Əgər bullinq faktı müəyyən edilirsə, həm zərərçəkən uşağın emosional təhlükəsizliyi təmin edilməli, həm də hadisənin səbəbləri və iştirakçıları ilə sistemli şəkildə işlənilməlidir. Burada uşağı günahlandırmaq və ya məsələni “uşaqlar arasında adi mübahisə” kimi qiymətləndirmək düzgün yanaşma deyil.
Müdaxilənin nə zaman zəruri olması uşağın yaşadığı problemin intensivliyindən və onun gündəlik fəaliyyətinə təsirindən asılıdır. Uşaq özünü uzun müddət pis hiss edirsə, dərs göstəricilərində kəskin dəyişiklik yaranıbsa, məktəbə getməkdən imtina edirsə, sosial münasibətlərdən uzaqlaşırsa və ya təhlükəsizliklə bağlı ciddi risk müşahidə olunursa, psixoloq vəziyyətə vaxtında müdaxilə etməlidir. Xüsusilə uşağın özünə zərər vermə ilə bağlı fikirləri və ya davranışları ilə bağlı şübhə yaranarsa, bu, təxirəsalınmaz diqqət tələb edən vəziyyətdir”.
Z. Əyyubova məktəblərdə uşaqların psixoloji vəziyyətinin müntəzəm şəkildə qiymətləndirilməsinin faydalı ola biləcəyini deyib:
“Lakin bunu yalnız test keçirmək kimi düşünmək doğru deyil. Psixoloji qiymətləndirmə uşağın fərdi xüsusiyyətlərini, yaşını, inkişaf mərhələsini və məktəb mühitini nəzərə alan kompleks yanaşma olmalıdır. Testlər diaqnoz qoymaq üçün deyil, riskləri vaxtında müəyyənləşdirmək və ehtiyacı olan uşaqlara dəstək göstərmək üçün istifadə edilə bilər.
Ən əsası isə uşağın psixoloji sağlamlığına yalnız problem yarandıqda diqqət yetirilməməlidir. Məktəbdə psixoloji xidmət daha çox profilaktik və maarifləndirici istiqamətdə qurulmalıdır. Uşaqlar öz emosiyalarını tanımağı, stresslə mübarizə aparmağı, kömək istəməyi və sağlam münasibətlər qurmağı öyrənməlidirlər. Valideyn, müəllim və psixoloqun əməkdaşlığı nə qədər güclü olarsa, uşağın ehtiyacını vaxtında görmək və ona düzgün dəstək vermək də bir o qədər mümkün olar.
Məncə, məktəb psixoloqunun əsas məqsədi yalnız problem yarananda müdaxilə etmək deyil, uşağın özünü təhlükəsiz, eşidilmiş və dəyərli hiss etdiyi məktəb mühitinin formalaşmasına töhfə verməkdir”.
Aydan Hacı
Telegram kanalımız
