İstifadə etdiyimiz saat sadəcə zamanı göstərmir - o, minilliklərdən gələn bir riyazi sirri özündə daşıyır. Müasir dünyada metrik sistemdən tutmuş valyutalara qədər hər şey 100-ün qatları üzərində qurulsa da zaman hələ də 60-lıq sistemə sadiq qalır.
Bəs niyə bir dəqiqə 100 deyil, 60 saniyədir?
Sfera.az xəbər verir ki, bu sualın cavabı tarix boyunca uzanan maraqlı bir hekayədə gizlənir.
1793-cü ildə Fransız inqilabı dövründə inqilabçılar vaxt anlayışını “rasionallaşdırmaq” qərarına gəldilər. Onlar günü 10 saata, hər saatı isə 100 dəqiqəyə bölən yeni sistem tətbiq etdilər. Lakin bu yenilik uzunömürlü olmadı. Mövcud saatların dəyişdirilməsi baha başa gəlirdi və Fransa bu sistemlə digər ölkələrdən təcrid olunurdu. Nəticədə bu model cəmi bir il davam etdi və tarixə uğursuz eksperiment kimi düşdü.
Zamanın 60-a bölünməsinin kökləri isə daha qədim - Şumerlər dövrünə gedib çıxır. Ən məşhur nəzəriyyəyə görə, bu sistem insan bədəninin “təbii kalkulyator” kimi istifadəsindən yaranıb. Bir əlin baş barmağı ilə digər dörd barmağın oynaqlarını saydıqda 12 rəqəmi alınır. Digər əlin barmaqları ilə bu 12-likləri saydıqda isə 60 əldə edilir. Bu üsul qədim dövrlərdə ticarət və ölçü işlərini xeyli asanlaşdırırdı.
Günün saatlara bölünməsi ideyası isə Qədim Misir sivilizasiyasına aiddir. Misirlilər gecəni müşahidə etdikləri ulduzlara əsasən 12 hissəyə bölürdülər. Daha sonra gündüz də 12 hissəyə ayrıldı və beləliklə 24 saatlıq sistem formalaşdı.
Babillilər isə şumerlərdən miras qalan 60-lıq sistemi inkişaf etdirərək astronomiyaya tətbiq etdilər. Onlar üçün dəqiqə və saniyə yalnız zaman ölçüsü deyil, həm də səma cisimlərinin mövqeyini müəyyən edən vahid idi.
60 rəqəmi riyazi baxımdan olduqca əlverişlidir. O, 2, 3, 4, 5 və 6 kimi bir çox ədədə bölünür. Bu isə hesablamaları sadələşdirir və müxtəlif ölçmələrdə rahatlıq yaradır.
Bu gün istifadə etdiyimiz texnologiyalar - internet sistemlərindən tutmuş GPS naviqasiyasına qədər - əslində minilliklər əvvəl formalaşmış bu riyazi sistemə əsaslanır. Beləliklə, biləyinizdəki saat sadəcə zamanı deyil, insanlığın qədim riyazi zəkasının davam edən mirasını da göstərir.
Mənsumə
Sfera.az
