Radio insanlıq tarixində informasiya ötürülməsini tamamilə dəyişən ən böyük ixtiralardan biridir.
Görünməyən, amma eşidilən bu texnologiya bir əsrdən artıqdır ki, dünyanın hər yerində insanları birləşdirir, xəbərləri çatdırır və tarixə yön verir.
Sfera.az xəbər verir ki, radio tarixinin başlanğıcı XIX əsrin sonlarına gedib çıxır. İtalyan ixtiraçı Qulyelmo Markoni (Guglielmo Marconi) 1895-ci ildə ilk simsiz siqnal ötürülməsini həyata keçirərək radionun əsasını qoydu. Bu ixtira o dövr üçün inqilabi sayılırdı, çünki artıq məlumat kabelsiz şəkildə, uzaq məsafələrə çatdırıla bilirdi. 1901-ci ildə Markoni Atlantik okeanı üzərindən ilk radio siqnalını göndərməklə dünyanın “kiçildiyini” sübut etdi. Bundan sonra radio sürətlə inkişaf edərək həm hərbi, həm də mülki sahədə əsas kommunikasiya vasitəsinə çevrildi. İlk müntəzəm radio yayımı 1920-ci illərdə ABŞ və Avropada başladı. 1920-ci ildə ABŞ-nin Detroit şəhərindəki “KDKA” radiosu ilk kommersiya radio stansiyası kimi tarixə düşdü. Daha sonra BBC (British Broadcasting Company) 1922-ci ildə fəaliyyətə başladı və dünya radio tarixində ən nüfuzlu yayımçılardan birinə çevrildi.
BBC təkcə xəbərləri deyil, həm də mədəniyyət, elm və əyləncə proqramlarını milyonlarla dinləyiciyə çatdıraraq radio jurnalistikasının standartlarını formalaşdırdı. Azərbaycanda radio yayımı 1920-ci illərin ortalarına təsadüf edir. 1926-cı il noyabrın 6-da Bakı Radio Stansiyası ilk dəfə efirə çıxaraq ölkədə radio yayımının əsasını qoydu. Bu hadisə Azərbaycan ictimai-siyasi və mədəni həyatında yeni bir dövrün başlanğıcı oldu. O dövrdə radio həm xəbərlərin, həm də maarifləndirici verilişlərin əsas vasitəsi idi. Xüsusilə savadsızlığın yüksək olduğu illərdə radio əhalinin məlumatlandırılmasında mühüm rol oynayırdı. Sonrakı illərdə Azərbaycan Radiosu (indiki “Azad Azərbaycan” və digər stansiyalarla yanaşı dövlət radiosu) inkişaf edərək ölkənin informasiya sistemində vacib yer tutdu. Milli musiqinin, ədəbiyyatın və ictimai müzakirələrin geniş auditoriyaya çatdırılmasında radio əvəzsiz rol oynadı.
Radio təkcə texniki ixtira deyil, həm də tarixi hadisələrin canlı şahididir. XX əsrdə bir çox mühüm məqamlar məhz radio vasitəsilə dünyaya yayıldı. İkinci Dünya müharibəsi dövrü radio xəbərlərin əsas mənbəyi idi və cəbhə ilə arxa cəbhə arasında informasiya körpüsü rolunu oynayırdı. 1969-cu il insanlığın ay səthinə ilk addımı milyonlarla insan tərəfindən məhz radio və televiziya vasitəsilə izlənildi. Soyuq müharibə dövründə isə radio ideoloji mübarizənin əsas vasitələrindən biri oldu, müxtəlif ölkələr informasiya savaşını radio dalğaları üzərindən aparırdı.
Dünya miqyasında bir neçə radio stansiyası bu gün də nüfuzunu qoruyur:
BBC World Service - beynəlxalq xəbərlərin ən etibarlı mənbələrindən biri
Voice of America (VOA) - ABŞ-nin qlobal yayım platforması
Radio France Internationale (RFI) - Avropa və Afrika üçün mühüm informasiya kanalı
Bu stansiyalar radio jurnalistikasının peşəkar standartlarını formalaşdıran əsas media qurumları sayılır. Rəqəmsal dövrdə internet, sosial media və podkastlar radioya alternativlər yaratsa da, radio hələ də öz aktuallığını qoruyur.
Onun üstünlüyü operativlik, əlçatanlıq və canlı ünsiyyətdir. Xüsusilə avtomobillərdə, mobil cihazlarda və təcili xəbərlərdə radio ən sürətli informasiya vasitələrindən biri olaraq qalır. Radio təkcə texnologiya deyil, həm də bir mədəniyyət və yaddaşdır. 7 may – Radio Günü bu ixtiranın insan həyatına verdiyi töhfəni xatırlatmaq üçün bir fürsətdir. Səsi görünməz, amma təsiri böyük olan radio bu gün də dünyanı birləşdirməyə davam edir.
Firuzə Əliyeva
Sfera.az
