Dünyanın böyük bir hissəsi rəsmi olaraq Qriqorian təqvimindən istifadə etsə də, bir sıra ölkə və xalqlar zaman hesablamasını fərqli təqvim sistemlərinə əsasən aparır.
Sfera.az xəbər verir ki, bu səbəbdən eyni tarixdə müxtəlif ölkələrdə tamamilə fərqli illər yaşanır.
Tarixi, dini və mədəni ənənələrə söykənən bu təqvimlər bu gün də aktiv şəkildə istifadə olunur.
İran və Əfqanıstanda rəsmi dövlət təqvimi Şəmsi-hicri təqvimidir. Bu təqvim hicrət hadisəsini başlanğıc götürsə də, Günəş ili əsasında hesablanır. Hazırda bu ölkələrdə 1403–1404-cü illər yaşanır.
Səudiyyə Ərəbistanı və bir sıra digər müsəlman ölkələrində dini mərasimlər Hicri-qəməri təqvim əsasında keçirilir. Ayın hərəkətinə əsaslanan bu təqvimdə il daha qısa olduğu üçün hazırda 1446-cı il yaşanır. Qeyd edək ki, bir çox ölkədə bu təqvim yalnız dini məqsədlərlə istifadə olunur.
İsraildə rəsmi təqvimlə yanaşı Yəhudi (İvrit) təqvimi də geniş tətbiq olunur. Bu təqvim dünyanın yaradılışı anlayışına əsaslanır və hazırda 5785-ci il kimi qeyd edilir. Dini bayramlar və rəsmi günlər əsasən bu təqvimə görə müəyyənləşdirilir.
Afrikanın ən maraqlı nümunələrindən biri Efiopiya təqvimidir. Bu ölkə Qriqorian təqvimindən təxminən 7–8 il geri qalır və hazırda 2017-ci il yaşanır. Efiopiyada il 13 aydan ibarətdir və Yeni il sentyabr ayında qeyd olunur.
Şimali Afrikanın yerli xalqlarından olan Amaziglər (Berberlər) öz ənənəvi təqvimlərinə əsasən 2976-cı ili qarşılayıblar. Amazig təqvimi qədim Misir vaxt ölçüsünə söykənir və kənd təsərrüfatı dövrləri ilə sıx bağlıdır. Bu təqvim Mərakeş, Əlcəzair və Tunis kimi ölkələrdə mədəni kimliyin bir hissəsi kimi qorunur.
Hindistanda bir neçə regional və dini təqvim mövcuddur. Rəsmi dövlət təqvimi Saka təqvimidir və bu təqvimə görə hazırda 1946–1947-ci illər yaşanır. Çində isə rəsmi tarix Qriqorian olsa da, Çin ay təqvimi Yeni il və ənənəvi bayramlar üçün istifadə edilir.
Fərqli təqvimlərin bu günə qədər yaşaması yalnız zaman hesabı ilə deyil, mədəni və tarixi yaddaşla bağlıdır. Qloballaşmaya baxmayaraq, xalqlar öz zaman anlayışlarını qoruyaraq kimliklərini yaşatmağa davam edirlər.
Beləliklə, eyni gündə dünyanın bir yerində 2026-cı il yaşanarkən, başqa bir coğrafiyada 1446, 2017 və ya 2976-cı il qeyd olunur. Bu da göstərir ki, zaman anlayışı universal deyil, mədəniyyətə görə formalaşır.
Niyaz Hacıyev
Sfera.az
