Saat ixtira edilməmişdən əvvəl insanlar günə başlamaq üçün müxtəlif yaradıcı üsullardan istifadə edirdilər. Qədim dövrlərdə xoruzların banlaması və günəşin doğuşu əsas təbii siqnallar rolunu oynayırdı. Bu amillər insanların yuxu və oyanma vaxtlarını təbii ritmlərə uyğun şəkildə tənzimləyirdi.
Sfera.az xəbər verir ki, tarixi mənbələrə görə, Çin və Yunanıstanda insanları müəyyən vaxtda oyatmaq üçün "ağıllı şamlar" və su saatlarından istifadə olunub.
Şamların içərisinə müəyyən məsafədə yerləşdirilən metal mismarlar (iynələr) şam əridikcə altındakı metal qaba düşərək səs çıxarır, su saatları isə artan su təzyiqi vasitəsilə fit və qonq səsləri yaradırdı. Bu üsullar həm sadə idi, həm də fərdi ehtiyaclara uyğun tənzimlənə bilirdi. Mexaniki saatlar XIII–XV əsrlərdə meydana çıxsa da, ilk fərdi zəngli saatlar yalnız XVII–XVIII əsrlərdə geniş istifadə olunmağa başladı.
İngiltərədə Sənaye İnqilabı dövründə fabrik işçilərinin vaxtında oyadılması ciddi məsələ idi, çünki gecikmələr bütün istehsal prosesini poza bilərdi. Bu zərurətdən "pəncərə döyənlər" (knocker-up) kimi xüsusi peşələr yarandı. Bu peşənin sahibləri səhər tezdən uzun çubuqlarla pəncərələri döyür, pəncərəyə noxud atır və ya fit çalaraq işçiləri oyadırdılar. Varlı evlərdə isə xidmətçilər ailə üzvlərini vaxtında oyatmağa məsul idilər. Bəzən bu şəxslər gecə boyu oyaq qalaraq həm də asayişi qoruyur, yanğın və digər təhlükələr barədə öncədən xəbər verirdilər.
Dini və sosial siqnallar da erkən oyanmaqda mühüm rol oynayırdı. Kilsə zəngləri, azan səsi və Ramazan ayında sahur vaxtını bildirən nağaraçılar insanların vaxtında oyanmasını təmin edirdi. Hətta bəzi şərq mədəniyyətlərində insanlar ayaq barmaqlarının arasına yavaş yanan buxur çubuqları qoyaraq, istilik hiss etdikdə oyanmağa çalışırdılar.
XIX əsrin sonu və XX əsrin əvvəllərində şəxsi zəngli saatlar əlçatan olduqca bu qədim və bəzən qəribə üsullar tədricən tarixin arxivinə qovuşdu. Sənaye öncəsi dövrün bu yaradıcı metodları göstərir ki, bəşəriyyət vaxtı idarə etmək və intizam yaratmaq üçün həmişə ixtiraçı yollar tapıb.
Mənsumə
Sfera.az
