Azərbaycanda təhsilin maliyyələşdirilməsi istiqamətində dövlət vəsaitləri ilbəil artırılsa da, bu sahədəki kəmiyyət göstəriciləri hələ ki, gözlənilən keyfiyyət dəyişikliyinə tam çevrilməyib. 2025-ci ilin rəsmi statistikası göstərir ki, ölkəmizdə bir tələbə və ya şagirdə çəkilən xərclər regionun bir çox dövlətləri ilə müqayisədə orta mövqedə olsa da, qlobal liderlərdən hələ də dəfələrlə geri qalırıq.
Bəs Azərbaycanın təhsil büdcəsi dünya ilə müqayisədə hansı mənzərəni yaradır və ən çox vəsait təhsilin hansı pilləsinə xərclənir?
Sfera.az xəbər verir ki, elm və təhsil nazirinin müavini İdris İsayev bildirib ki, hazırda bir tələbəyə düşən orta illik xərclər 600–700 manat civarındadır.
Lakin bəzi hallarda bu rəqəm 2700 manata qədər yüksəlir. Nazir müavini əlavə edib ki, bakalavr və magistr səviyyəsində bir tələbəyə ayrılan xərclər 3000 manatdan çoxdur, doktorantura üzrə isə 4500 manatı keçir. Maraqlıdır ki, ən çox xərclər məktəbəqədər təhsil müəssisələrindədir və burada bir uşağa illik 4000–4500 manat sərf olunur. Bunun səbəbi uşaqların qida ilə təmin olunması və əlavə xidmətlərin göstərilməsidir.
Müqayisə üçün bildirək ki, ABŞ-də bir şagirdə düşən illik xərclər orta hesabla 15 000–20 000 dollardır. Bu da Azərbaycandakı orta göstəricidən təxminən 10-12 dəfə çoxdur. Almaniyada bu rəqəm 12 000–14 000 dollar, Fransa və Böyük Britaniyada isə 11 000–13 000 dollar arasındadır ki, bu da Azərbaycandakı göstərici ilə müqayisədə 7-8 dəfə yüksəkdir.
Skandinaviya ölkələri olan İsveç və Norveçdə bir şagird üçün illik xərclər 20 000–25 000 dollar səviyyəsindədir. Bu da Azərbaycandakı rəqəmlə müqayisədə 10-12 dəfə yüksəkdir.
Ən yüksək göstərici isə Lüksemburqda qeydə alınıb, burada bir şagird üçün dövlət xərci 30 000 dollardan çoxdur və bu, Azərbaycana nisbətən təxminən 17 dəfə çoxdur.
Region ölkələrinə baxdıqda Türkiyədə bir şagird üçün xərclər 2000–3500 dollar, Gürcüstanda 1500–2500 dollardır.
Region və dünya üzrə müqayisələr göstərir ki, Azərbaycandan daha aşağı təhsil xərcləri əsasən inkişaf etməkdə olan ölkələrdə müşahidə olunur. Mərkəzi Asiya ölkələrindən Qazaxıstanda bir şagird üçün illik xərclər 1200–1800 dollar, Özbəkistanda 1100–1700 dollar, Türkmənistanda isə 1000-1500 dollar civarındadır. Bu göstəricilər Azərbaycandakı orta səviyyədən aşağı hesab olunur.
Şərqi Avropa və Balkan regionunda da oxşar vəziyyət müşahidə edilir. Moldovada bir şagird üçün illik xərclər 1200–1800 dollar, Ukraynada 1300–1900 dollar, Albaniyada 1100–1700 dollar, Serbiyada isə 1500–2000 dollar səviyyəsindədir. Bu ölkələrdə də təhsil xərcləri Azərbaycanla müqayisədə ya daha aşağı, ya da ona yaxın səviyyədədir.
Daha aşağı göstəricilər isə əsasən Asiya və Afrika ölkələrində qeydə alınır. Məsələn, Pakistanda bir şagird üçün illik xərclər 700–1200 dollar, Hindistanda 800–1300 dollar arasında dəyişir. Nigeriya və Keniyada isə bu rəqəm bəzi hallarda 500–1000 dollar civarına qədər enir.
Bu mənzərə göstərir ki, Azərbaycan təhsil xərclərinə görə inkişaf etmiş ölkələrdən geri qalsa da, bir çox inkişaf etməkdə olan ölkələrlə müqayisədə orta mövqedə qərarlaşır.
Qeyd edək ki, təhsilə ayrılan vəsaitin miqdarı vacib olsa da, əsas məsələ onun səmərəli istifadəsi, müəllim keyfiyyəti, təhsil infrastrukturu və idarəetmənin effektivliyidir. Araşdırmalar göstərir ki, bəzi ölkələr daha az vəsait xərcləsə də, şagird nəticələri daha yüksək olur. Azərbaycanda təhsilə ayrılan vəsait artmaqda davam edir, lakin beynəlxalq səviyyəyə çatmaq üçün həm maliyyə artımı, həm də struktur və keyfiyyət islahatları vacibdir.
Firuzə Əliyeva
Sfera.az
