Himalay dağlarının mərkəzində, Çin və Hindistan arasında yerləşən kiçik bir krallıq, müasir dünyanın dəyərlərini alt-üst edən həyat fəlsəfəsi ilə seçilir. Pul əvəzinə xoşbəxtliyi ölçən, karbon mənfi olan və konstitusiya ilə təbiətə zəmanət verən yeganə ölkə olan Butan, davamlı inkişafın əsl mənasını göstərir.
Sfera.az bildirir ki, dünyanın ən xoşbəxt ölkələrindən sayılan Butan xoşbəxtliyi ölçən yeganə ölkədir.
1972-ci ildə taxta çıxan IV Kral Jigme Singye Wangchuck cəmi 17 yaşında ikən dünyanı təəccübləndirəcək bir qərar verib. İqtisadi uğuru Ümumi Milli Məhsulla ölçmək əvəzinə, o, "Ümumi Xoşbəxtlik İndeksi" anlayışını təqdim edib. Bu inqilabi yanaşma ölkənin inkişaf siyasətini tamamilə dəyişdirib.
Ümumi Xoşbəxtlik İndeksi dörd əsas elementə əsaslanır:
Davamlı inkişaf;
Ətraf mühitin qorunması;
Mədəni dəyərlərin qorunması;
Yaxşı idarəetmə.
Bu indeks vətəndaşların həyat keyfiyyətini, əqli sağlamlığını, təhsil səviyyəsini, mədəni müxtəlifliyini və ətraf mühitin davamlılığını ölçməklə ölkənin əsl rifahını qiymətləndirir. Butanın yanaşması dünya miqyasında akademiklərin və siyasətçilərin diqqətini cəlb etmiş, hətta Birləşmiş Millətlər Təşkilatını öz xoşbəxtlik indekslərini hazırlamağa ruhlandırmışdır.
Dünyanın Ağciyərləri
Butan dünyada yeganə karbonu mənfi olan ölkədir. Ölkənin meşələri atmosferə buraxılandan daha çox karbon qazını udur. Bu fövqəladə nailiyyətin arxasında ölkə konstitusiyasında unikal bir bənd dayanır: Butan torpaqlarının ən azı 60%-nin meşələrlə örtülməsini tələb edir.
Bu gün ölkənin 71%-i meşələrlə örtülüdür və bu faiz daim artır. Butan ildə təxminən 6 milyon ton karbon qazı udur, lakin cəmi 1,5 milyon ton karbon qazı buraxır. Bu, ölkəni qlobal istiləşməyə qarşı mübarizədə lider edir. Ölkə 2030-cu ilə qədər yalnız karbon neytral deyil, karbon neqativ qalmağı öhdəsinə götürüb.
Ətraf Mühitin Mühafizəsində Liderlik
Butan həmçinin ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində bir çox təşəbbüslərə öncülük edib. Ölkə plastik torbalara qadağa tətbiq edən ilk ölkələrdən biri olub. 1999-cu ildə başlayan bu qadağa indi bütün birdəfəlik istifadə üçün nəzərdə tutulmuş plastik məhsulları əhatə etmək üçün genişləndirilib.
Ölkənin enerji siyasəti də diqqətəlayiqdir. Butan elektrik enerjisinə olan ehtiyacının demək olar ki, hamısını su elektrik stansiyalarından ödəyir və təmiz enerjisinin böyük bir hissəsini qonşu ölkələrə satır. Bu, ölkənin karbon neqativ statusunu dəstəkləyən vacib amillərdən biridir.
Müasir Texnologiyaya Nəzarətli Keçid
Butanın modernləşməyə yanaşması da olduqca diqqətəlayiqdir. Televiziya 1999-cu ilə qədər qadağan edilmiş son texnologiya idi. Kral Jigme Singye Wangchuck televiziyanın ənənəvi mədəniyyətə mənfi təsir göstərə biləcəyindən narahat olaraq bu qərarı verib. 1999-cu ildə qadağa qaldırıldıqda, ölkə internetə də qapılarını açdı.
Bu nəzarətli modernləşmə yanaşması Butan xalqına ənənəvi həyat tərzlərini qorumağa imkan verdi. Hətta bu gün də vətəndaşların rəsmi mərasimlər və bayramlar zamanı ənənəvi "gho" (kişilər üçün) və "kira" (qadınlar üçün) geyimlərini geyinməsi məcburidir. Bu təcrübələr mədəni kimliyi güclü saxlamağı hədəfləyir.
Turizm: Keyfiyyət Birinci
Butanın turizm siyasəti həmçinin ölkənin "az daha çoxdur" fəlsəfəsini əks etdirir. Ölkə "kütləvi turizm"dən daha çox davamlı turizmə üstünlük verir. 2023-cü ilə qədər ölkə turizmin ətraf mühitə və mədəni təsirini minimuma endirmək məqsədi ilə gündəlik 200 dollar (hazırda 100 dollara endirilib) "Davamlı İnkişaf Haqqı" toplayırdı.
"Yüksək dəyər, aşağı təsir" prinsipi ilə fəaliyyət göstərən Butan hər il təxminən 300.000 turisti qəbul edir, lakin bu rəqəmi şüurlu şəkildə nəzarətdə saxlayır. Toplanan haqlar təhsil, səhiyyə və ətraf mühitin qorunması layihələrinə xərclənir. Bu sistem vasitəsilə turizm ölkənin inkişafına töhfə verməklə yanaşı, təbii və mədəni dəyərlərinin qorunmasına da kömək edir.
Bu gün Butan 770.000 əhalisi ilə dünyanın ən kiçik ölkələrindən biri olaraq qalır. Lakin, ölçüsünə baxmayaraq, qlobal təsiri olduqca əhəmiyyətlidir. Ölkənin xoşbəxtliyə yönəlmiş inkişaf modeli dünya miqyasında akademik tədqiqatların mövzusudur və bir çox ölkə tərəfindən təqlid olunur.
2008-ci ildə monarxiyadan konstitusiya monarxiyasına keçən Butan, demokratik dəyərləri ənənəvi krallıq sistemi ilə uğurla birləşdirir. Gənc Kral Jigme V Khesar Namgyel Wangchuck, ölkənin davamlı inkişaf siyasətini davam etdirərək atasının yolunu gedir.
Butanın hekayəsi sübut edir ki, iqtisadi artım və ətraf mühitin qorunması arasında tarazlıq tapmaq mümkündür. Bu kiçik Himalay krallığının təcrübəsi dünyaya göstərir ki, "əsl sərvət pulla deyil, xoşbəxtlik və davamlılıqla ölçülməlidir".
Aynil
Sfera.az
