Uqandanın insan ayağı dəyməyən meşələrində yaşayan dünyanın ən böyük şimpanze icması arasında kütləvi dava liderlərinin ölümü ilə başlayan hakimiyyət mübarizəsinə sürüklənib. Keçmiş dostların bir-birini vəhşicəsinə hədəf aldığı bu "vətəndaş müharibəsi" heyvanlar aləmində strateji zorakılığın sərhədlərini yenidən müəyyənləşdirir.
Sfera.az bildirir ki, körpələr də daxil olmaqla ən azı 24 şimpanzenin həyatını itirdiyi bu hadisədə ərazi pozuntuları, gizli koalisiyalar və strateji hücumlar kimi insan müharibəsini xatırladan metodlardan istifadə edilib.
Uqandanın Kibale Milli Parkında yaşayan və bu günə qədər məlum olan ən böyük şəbəkəyə sahib olan Ngogo şimpanze icması, faciəli bölünmədən sonra iki düşərgəyə bölünüb.
Təxminən iyirmi ildir sülh və həmrəylik içində yaşayan primatlar, bağları qırıldıqdan sonra illərlə davam edəcək qanlı münaqişə dövrünə qədəm qoyublar. Texas Universitetindən Aaron Sandelin rəhbərlik etdiyi mütəxəssislər tərəfindən Science jurnalında dərc edilən araşdırmaya görə, bu bölünmə sadəcə bir mübarizə deyil, insanların apardığı vətəndaş müharibələri ilə rəqabət aparan planlaşdırılmış bir strategiyanı əhatə edir.
Hadisələr 2015-2018-ci illər arasında icmanın "tarazlıq amili" kimi çıxış edən “ağsaqqal” erkək şimpanzelərin ölümü ilə baş verib.
Sosial körpü rolunu oynayan bu təcrübəli şəxslərin aradan qaldırılması qrup daxilində iyerarxiyanı pozaraq geniş yayılmış xaosa səbəb olub. Güc dinamikasında dəyişikliklə bir-birini ovlayan və aradan qaldıran keçmiş müttəfiqlər qəfildən ölümcül rəqiblərə çevriliblər. Primatoloq Con Mitaninin müşahidələrinə görə, şimpanzelər rəqiblərinin keçmiş dost olub-olmamasından asılı olmayaraq hücum edirlər.
Münaqişələrin ən diqqət çəkən tərəfi nümayiş etdirilən zorakılığın təsadüfi olmamasıdır. "Qərb qrupu" adlanan kiçik qrupun qarşı tərəfdəki fərdləri müdafiəsiz tutduqda hədəf hücumlarına başladığı müəyyən edilib. Yetkinlik yaşına çatmayanlar da daxil olmaqla, ən azı 24 şimpanzenin ölümü ilə nəticələnən bu prosesdə ərazi işğalları, gizli koalisiyalar və strateji hücumlar kimi insan müharibəsini xatırladan metodlardan istifadə edilmişdir. Bu, şimpanzelərin rəqiblərini zəiflətmək üçün şüurlu və planlı hərbi məntiqlə hərəkət etdiyini göstərir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu daxili münaqişənin kökü xarici amillərdə deyil, cəmiyyət daxilində stress və resursların bölüşdürülməsi kimi daxili problemlərdədir. Qrupun sosial strukturunu bir yerdə saxlayan əsas şəxslərin itirilməsi cəmiyyəti parçalanmaya tamamilə həssas etmişdir. Bu işə əsaslanaraq, elm adamları zorakılığa meylliliyin yalnız insanlara xas olmadığını vurğulayır və hətta ən mütəşəkkil və inkişaf etmiş cəmiyyətlərin belə nə qədər kövrək ola biləcəyini vurğulayırlar. Təbii yaşayış yerlərinin kiçilməsi ilə gələcəkdə bu cür strateji münaqişələrin daha tez-tez baş verəcəyi proqnozlaşdırılır.
Aynil
