Tədqiqatçılar 2025-ci ildə lazer texnologiyasından istifadə edərək insan gözündəki yaşıl hissedici hüceyrələri birbaşa stimullaşdırmaqla təbiətdə əvvəllər rast gəlinməmiş ultra doymuş mavi-yaşıl rəng olan “olo”nu kəşf edibıər.
Sfera.az bildirir ki, bu kəşf rəng qavrayış elmimizdə cığır açan bir inkişaf kimi qeydə alınıb.
Bəs “Olo" Rəngi nədir və necə yaradılıb?
“Olo" rəngi normal vizual fizikada qeyri-mümkün hesab edilən ultra doymuş mavi-yaşıl tondur. Tədqiqat qrupu bu unikal rəng təcrübəsini iştirakçıların gözlərindəki yalnız yaşıl işığa həssas konus hüceyrələrini lazer işığı ilə birbaşa stimullaşdırmaqla yaradıb. Normal şəraitdə insan gözü rəngləri üç fərqli konus hüceyrəsinin (qırmızı, yaşıl, mavi) birgə təsiri ilə qavrayır. Lakin, bu təcrübədə yalnız yaşıl konus hüceyrələrinin stimullaşdırılmasını maksimum dərəcədə artırmaq beynin əvvəllər heç vaxt yaşamadığı bir rəng qavrayışına səbəb olub.
İnsan rəng görmə qabiliyyəti 19-cu əsrdən bəri qəbul edilən trixromatik nəzəriyyəyə əsaslanır. Bu nəzəriyyəyə görə, gözlərimizdəki üç növ konus hüceyrəsi işığın müxtəlif dalğa uzunluqlarına cavab verir: L-konuslar (uzun dalğa uzunluğu/qırmızı), M-konuslar (orta dalğa uzunluğu/yaşıl) və S-konuslar (qısa dalğa uzunluğu/mavi). Normal vizual prosesdə bu üç hüceyrə növünü fərqli sürətlə stimullaşdırmaq təxminən 10 milyon fərqli rəng çalarını qavramağa imkan verir.
"Olo" rənginin kəşfi bizi bu klassik modeli şübhə altına almağa vadar edir. Tədqiqatçılar göstəriblər ki, yalnız M-konuslar həddindən artıq stimullaşdırıldıqda beyin əvvəllər heç rastlaşmadığı bir rəng kateqoriyası yarada bilər. MIT neyrobioloqu professor Ceyms Çen bunu "beyninizin rəng emal sistemini sındırmaq kimi" təsvir edir.
İnsan gözünün retinasında mərkəzi görmə sahəmizdə cəmləşmiş təxminən 6-7 milyon konus hüceyrəsi var. Hər bir konus hüceyrəsi tərkibindəki opsin zülalları sayəsində işığın müəyyən dalğa uzunluqlarına həssasdır. M-konuslar təxminən 530 nanometr dalğa uzunluğunda yaşıl işığa ən yüksək həssaslığa malikdir.
Bu yeni tədqiqat, M-konuslar normal hədlərdən kənarda stimullaşdırıldıqda, beyin "ultra yaşıl" adlandırıla bilən yeni bir rəng kateqoriyası yaratdığını ortaya qoyur.
Normal şəraitdə təbiətdəki heç bir işıq mənbəyi M-konusları bu qədər təcrid olunmuş şəkildə stimullaşdıra bilməz. Günəş işığı, LED işıqları və hətta ən canlı yaşıl cisimlər həmişə hər üç konus növünü müxtəlif nisbətlərdə stimullaşdırır. Buna görə də, texnoloji müdaxilə olmadan "olo" rəngini yaşamaq mümkün deyil.
Bu kəşfin praktik nəticələri olduqca genişdir: virtual reallıq texnologiyalarında, vizual incəsənətdə və hətta rəng korluğu müalicələrində yeni yanaşmalar inkişaf etdirə bilər. Həmçinin beyninizin plastikliyi və adaptiv qabiliyyəti haqqında vacib məlumatlar təqdim edir.
Tədqiqat qrupu bu texnikanın genişləndirilərsə, daha çox "fövqəltəbii" rənglər yaradıla biləcəyini iddia edir.
Lazer texnologiyasının inkişafı ilə gələcəkdə digər konus növlərini də oxşar şəkildə stimullaşdırmaq mümkün ola bilər.
Rəng qavrayışı üzrə mütəxəssis Dr. Maykl Tompson:
“Bu, təkcə rəng elmində deyil, həm də nevrologiyada inqilab edə biləcək bir irəliləyişdir. Beynin xarici stimullara qarşı reaksiyalarını bu cür spesifik şəkildə idarə edə bilmək bir çox nevroloji xəstəliklərin müalicəsi üçün yeni ümidlər açır”-deyə bildirib.
Aynil
Sfera.az
