Liftə minərkən insanların əksəriyyətinin tavana və ya telefonlarına baxdığını görmüş ola bilərsiniz. Kiçik məkanlarda insanlar ümumiyyətlə göz təmasından qaçırlar. Psixologiyaya görə, bu davranışın arxasında şəxsi məkan və sosial normalar dayanır. Mütəxəssislər davranışın şüursuz şəkildə inkişaf etdiyini bildirirlər.
Sfera.az bildirir ki, mütəxəssislər liftdəki sükutun səbəbinin əslində psixoloji refleks ola biləcəyini qeyd edirlər.
Şəxsi məkanın pozulması göz təmasından qaçmağa səbəb olur.
Avtobusda yanınızda oturan yad insanın çox yaxınlaşdığını hiss etdiyiniz zaman, demək olar ki, refleksiv olaraq uzaqlaşırsınız və göz təmasını kəsirsiniz. Psixologiyaya görə, bu davranış təsadüfi deyil, şəxsi məkanın pozulmasına qarşı inkişaf etdirdiyimiz universal bir mübarizə mexanizmidir.
1960-cı illərdə antropoloq Edvard Holl tərəfindən inkişaf etdirilən proksimal nəzəriyyəyə görə, insanlar özləri ətrafında fərqli məsafə zonaları yaradırlar. 0-45 santimetr arasındakı intim məsafə yalnız ən yaxın insanlarla paylaşılmalı olan sahə hesab olunur.
Stanford Universitetindən sosial psixoloq Dr. Jeremy Bailensonun araşdırmasına görə, şəxsi məkana müdaxilə edildikdə stress hormonlarının artması müşahidə olunur. Tədqiqatda iştirakçıların kortizol səviyyələri 23 % artıb.
Nəzakətli diqqətsizlik sosial nəzakət kimi qəbul edilir
Sosioloq Ervinq Qoffmanın müəyyən etdiyi "nəzakətli diqqətsizlik" anlayışı bu vəziyyətdə nümayiş olunan davranışı izah edir. Psixologiyaya görə, göz təmasından qaçmaq sosial nəzakət qaydası hesab olunur. Bu davranış qarşı tərəf üçün təhlükə yaratmadığımız mesajını çatdırır.
Yel Universitetindən Dr. Kristina Rorun araşdırması göstərib ki, ictimai nəqliyyatda və qapalı məkanlarda göz təmasından qaçmaq stress səviyyəsini 15 % azaldır. Bu davranış həm öz rahatlığımızı, həm də digər insanın rahatlığını qorumağa kömək edir.
Vizual qaçınma psixoloji müdafiə mexanizmi kimi ortaya çıxır
Şəxsi məkanın pozulması ilə qarşılaşdıqda göz təmasından qaçınmaq müxtəlif psixoloji funksiyalara xidmət edir. Bu davranış təhdid qavrayışını azaldır, mühitin normallaşmasına kömək edir və psixoloji rahatlığı qoruyur. Harvard Tibb Məktəbinin neyropsixoloqu Dr. Sara Mitçell bildirir ki, yad insanlarla göz təması bilinçaltında həyəcan mexanizmini işə salır.
Bu davranış həmçinin öyrənilmiş sosial normalarla əlaqələndirilir. Yad insanlarla göz təmasından qaçınmaq vərdişi uşaqlıqdan qazanılır. Psixoloqlara görə, bu refleks müasir dünyada təkamül müdafiə mexanizmlərinin əks olunması hesab olunur.
Aynil
Sfera.az
