Dünyanın ən kiçik ölkələrindən biri olan Makao 30 kvadrat kilometrlik ərazisi daxilində yaşayan hər bir vətəndaşa hər il minlərlə dollar paylaması ilə unikaldır.
Sfera.az bildirir ki, Çinin xüsusi inzibati bölgəsi olan bu keçmiş Portuqaliya koloniyası, kazino sənayesindən əldə etdiyi gəlirləri 2008-ci ildən bəri "Sərvət Paylaşma Sxemi" adlı unikal sistem vasitəsilə vətəndaşlarına birbaşa nağd şəkildə paylayır.
Makaonun səxavətli proqramının kökləri şəhərin qumar sənayesində, hətta Las Veqası da üstələyir.
Bu keçmiş Portuqaliya müstəmləkəsi 1999-cu ildə Çinə təhvil verildikdən sonra "Bir Ölkə, İki Sistem" prinsipi altında xüsusi inzibati bölgəyə çevrilib. Bu status Makaoya öz qanunlarını yaratmaq və qumar sənayesini qorumaq hüququ verdi.
2000-ci illərin əvvəllərində qumar bazarının liberallaşdırılması, beynəlxalq kazino operatorlarının investisiyaları ilə birlikdə Makaonu dünyanın ən böyük qumar mərkəzlərindən birinə çevirdi. Milyardlarla dollarlıq investisiyanı təmsil edən Venesiya, Xəyallar Şəhəri və Qalaktika kimi nəhəng komplekslər şəhərin üfüq xəttini dəyişdirdi və dövlət xəzinəsi də bu inkişafdan faydalandı.
2008-ci il qlobal maliyyə böhranı zamanı Makao hökuməti vətəndaşlarını iqtisadi çətinliklərdən qorumaq üçün Sərvət Paylaşma Sxemini tətbiq etdi. Əvvəlcə müvəqqəti tədbir kimi planlaşdırılsa da, proqram qumar sənayesindən əldə edilən yüksək gəlirlər sayəsində daimi hala gəldi.
Proqram olduqca sadə işləyir: Hər il büdcə elan edildikdən sonra kazino lisenziya haqlarından, vergilərdən və digər qumar gəlirlərindən əldə edilən artıqlığın bir hissəsi birbaşa və bərabər şəkildə vətəndaşlara paylanır.
2023-cü ildə daimi sakinlər 10.000 pataka (təxminən 1250 dollar), müvəqqəti sakinlər isə 6000 pataka aldılar.
Proqramdan faydalanmaq üçün Makaoda daimi və ya müvəqqəti sakin statusuna sahib olmaq lazımdır. Təxminən 680.000 əhalisi olan şəhərdə Çin, Portuqal, Filippin və digər millətlərdən olan insanlar bu proqramdan faydalanırlar. "Makaonun az əhalisi və yüksək kazino gəlirləri bu proqramı davamlı edir" demək olar.
Daimi sakinlər ümumiyyətlə daha yüksək məbləğlər alırlar, müvəqqəti sakinlər isə proqramdan kənarlaşdırılmırlar. Ödənişlər 18 yaşdan kiçiklər üçün də edilir, lakin bu məbləğlər onların qəyyumları tərəfindən depozitdə saxlanılır.
Sərvət Paylaşma Sxemi Makaonun sosial strukturunda əhəmiyyətli dəyişikliklərə səbəb olub.
Proqram gəlir bərabərsizliyinin azaldılmasında təsirli bir vasitəyə çevrilib və eyni zamanda yerli istehlakı artırıb. Hər il ödənişlər edildikdə ticarət mərkəzlərində və restoranlarda fəaliyyətdə nəzərəçarpacaq artım müşahidə olunur.
Lakin, proqram bəzi iqtisadçılar tərəfindən tənqid olunur. Nağd pul köçürmələrinin iş motivasiyasına mənfi təsir göstərə biləcəyi və uzunmüddətli iqtisadi asılılıq yarada biləcəyi ilə bağlı narahatlıqlar var. Bunun əksinə olaraq, Makao hökuməti proqramın sosial sabitliyi təmin etdiyini və vətəndaşların həyat keyfiyyətini yaxşılaşdırdığını iddia edir.
COVID-19 pandemiyası Makaonun qumar sənayesinə ciddi təsir göstərib. Sərhədlərin bağlanması və səyahət məhdudiyyətləri səbəbindən kazino gəlirləri 2020-2022-ci illər arasında kəskin şəkildə azalıb. Bu vəziyyət proqramın davamlılığı ilə bağlı suallar doğurub.
2023-cü ildə səyahət məhdudiyyətlərinin qaldırılması ilə qumar sənayesi bərpa olunmağa başlayıb və proqram davam edib.
Lakin, Makao hökuməti gələcək üçün müxtəlif ssenarilər üzərində işləyir. Diqqət turizmin şaxələndirilməsi, texnologiya investisiyaları və maliyyə xidmətləri kimi sahələrdə alternativ gəlir axınlarının inkişaf etdirilməsinə yönəlib.
Makao modeli, neftlə zəngin ölkələrdə yalnız müəyyən bir sektorun gəlirlərinə əsaslanan suveren sərvət fondlarının nadir nümunələrindən biri hesab olunur. Oxşar proqramlar Norveç, Alyaska və Səudiyyə Ərəbistanı kimi yerlərdə mövcud olsa da, bunlar ümumiyyətlə təbii sərvətlərdən əldə edilən gəlirlərə əsaslanır.
Makaonun təcrübəsi digər kiçik iqtisadiyyatlar üçün ilhamverici ola bilər. Xüsusilə turizmə və ya müəyyən sənaye sahələrinə yönəlmiş iqtisadiyyatlar bu modeli öz şərtlərinə uyğunlaşdırmağı düşünə bilərlər.
“Sərvət Paylaşımı Sxemi” mahiyyət etibarilə, müasir dövrdə nadir hallarda rast gəlinən sosial təcrübədir.
Proqram təkcə iqtisadi deyil, həm də sosial və mədəni təsirlər gətirir. Makaoda yaşayan bir çox insan bu proqramı təbii bir hüquq kimi görməyə başlayıb və illik ödənişlər onların ailə büdcələrinin vacib bir hissəsinə çevrilib.
Aynil
Sfera.az
