Müasir dünyada baş verən qloballaşma prosesləri dövlətlərarası sərhədləri daha da “şəffaflaşdıraraq” müxtəlif mədəniyyətlərin, dinlərin və etnik kimliklərin bir sosial məkanda qarşılaşmasını adi hala çevirib.
Sfera.az xəbər verir ki, informasiya texnologiyalarının sürətli inkişafı, miqrasiya axınlarının artması və beynəlxalq əməkdaşlığın genişlənməsi nəticəsində cəmiyyətlər artıq daha çox multikultural xarakter daşıyır.
Bu reallıq fonunda dini və milli tolerantlıq yalnız mənəvi dəyər kimi deyil, həm də sosial sistemin sabitliyini qoruyan əsas mexanizmlərdən biri kimi çıxış edir. Tolerantlıq fərqli baxışların mövcudluğunu qəbul etmək, onları qarşıdurma mənbəyi deyil, zənginlik kimi dəyərləndirmək deməkdir. Əks halda, dözümsüzlük və stereotiplər cəmiyyət daxilində qütbləşməni gücləndirir, sosial gərginlik yaradır və inkişaf prosesini zəiflədir.
Dini və milli tolerantlığın güclü olduğu cəmiyyətlərdə sosial həmrəylik daha yüksək olur, insanlar arasında qarşılıqlı etimad formalaşır və dövlət institutlarına inam artır. Bu isə öz növbəsində siyasi sabitlik və iqtisadi inkişaf üçün əlverişli mühit yaradır. Tolerantlıq həm də insan hüquq və azadlıqlarının təmin olunmasının vacib şərtidir, çünki fərqli kimliklərin sərbəst ifadəsi və onların bərabər hüquqlarla cəmiyyətdə iştirak etməsi demokratik dəyərlərin əsasını təşkil edir. Əks yanaşma isə sosial ədalətsizlik hissini gücləndirir və cəmiyyət daxilində parçalanma riskini artırır. Buna görə də bir çox ölkələr tolerantlığı yalnız sosial norma deyil, həm də strateji dövlət siyasəti kimi formalaşdırmağa çalışırlar.
Azərbaycan bu sahədə xüsusi model kimi çıxış edən ölkələrdən biridir və burada multikulturalizm ənənələri tarixi köklərə əsaslanır. Əsrlər boyu müxtəlif xalqların və dini icmaların birgə yaşadığı bu coğrafiyada formalaşan dözümlülük mədəniyyəti bu gün dövlət səviyyəsində dəstəklənir və inkişaf etdirilir. Müxtəlif etnik qrupların öz dilini, mədəniyyətini və dini dəyərlərini qoruması üçün yaradılan şərait cəmiyyət daxilində etimadı möhkəmləndirir və sosial birliyi gücləndirir. Dövlət siyasəti çərçivəsində multikultural dəyərlərin təşviqi, tolerantlıq forumlarının keçirilməsi və mədəniyyətlərarası dialoqun dəstəklənməsi bu istiqamətin sistemli şəkildə inkişaf etdiyini göstərir. Təhsil sistemi isə bu dəyərlərin yeni nəsillərə ötürülməsində həlledici rol oynayır, çünki uşaqlıqdan formalaşan düşüncə tərzi gələcək sosial münasibətlərin əsasını müəyyən edir.
Millətlərarası münasibətlərin inkişafı yalnız daxili sabitlik üçün deyil, həm də beynəlxalq əlaqələrin genişlənməsi və ölkənin qlobal arenada nüfuzunun artması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Müxtəlif xalqlar arasında mədəni və humanitar əməkdaşlığın güclənməsi qarşılıqlı anlaşmanı artırır, siyasi və iqtisadi əlaqələrin daha dayanıqlı və etibarlı olmasına şərait yaradır. Bu prosesdə media da mühüm rol oynayır, çünki düzgün informasiya siyasəti stereotiplərin azalmasına, fərqli icmalar arasında etimadın güclənməsinə xidmət edir. Eyni zamanda, qərəzli və ya yanlış məlumatlar əks effekt yaradaraq sosial gərginliyi artıra bilər, buna görə də media məsuliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Gənclərin tolerantlıq dəyərləri əsasında formalaşması isə gələcək cəmiyyətin sabitliyi üçün həlledici faktordur. Müasir dövrdə rəqəmsal platformalar gənclərə müxtəlif mədəniyyətləri daha yaxından tanımaq imkanı verir, bu isə onların dünyagörüşünü genişləndirir və daha açıq düşüncəli fərdlər kimi yetişməsinə şərait yaradır. Təhsil müəssisələri, ailə institutu və media birlikdə bu dəyərlərin formalaşmasında əsas rol oynayır. Gənclər arasında qarşılıqlı hörmət və anlaşma mədəniyyəti gücləndikcə, gələcəkdə daha az konfliktli və daha əməkdaşlığa yönəlmiş cəmiyyət formalaşır.
Nəticə etibarilə, dini və milli tolerantlıq yalnız sosial harmoniya yaradan bir prinsip deyil, həm də dövlətlərin uzunmüddətli inkişafını təmin edən strateji amildir. Bu dəyərin qorunması və inkişaf etdirilməsi cəmiyyət daxilində sabitliyi gücləndirir, millətlərarası münasibətləri inkişaf etdirir və beynəlxalq əməkdaşlıq üçün möhkəm zəmin yaradır. Tolerantlıq mədəniyyəti nə qədər güclü olarsa, cəmiyyət bir o qədər dayanıqlı, ədalətli və inkişaf etmiş olur.
Niyaz Hacıyev
Sfera.az
Mövzu: Dini və milli tolerantlıq, millətlərarası münasibətlərin inkişaf etdirilməsi
Qeyd: Yazı Medianın İnkişafı Agentliyinin maliyyə dəstəyi ilə hazırlanıb.
