Dünyada danışılan minlərlə dil ilk baxışdan tamamilə fərqli və müstəqil strukturlar kimi görünə bilər. Lakin, elm adamları tərəfindən aparılan hərtərəfli bir araşdırma bu dil müxtəlifliyinin altında yatan sirli və ortaq bir memarlığı ortaya qoyub.
Sfera.az bildirir ki, 1700-dən çox dili araşdıran yeni bir analiz, dillərin təsadüfi şəkildə deyil, müəyyən idrak nümunələrinə və təkamül təzyiqlərinə məruz qalaraq formalaşdığını sübut edib.
Dil Təkamülü Təsadüfi Yox, Proqnozlaşdırıla Bilən Şablonlar İçində Baş Verir
Uzun illərdir dilçilər arasında müzakirə mövzusu olan "universal qrammatika" anlayışı bu tədqiqatla konkret əsas qazanıb. Dünyadakı dillərin qrammatik elementlərini özündə əks edən nəhəng Grambank verilənlər bazasını araşdıran tədqiqatçılar, təklif olunan universal dil xüsusiyyətlərinin təxminən üçdə biri üçün güclü statistik dəlillər tapıblar. Bu tapıntılar göstərir ki, insan zehni ünsiyyətin müəyyən təşkili yollarına üstünlük verir və dillər təkamül prosesində təəccüblü dərəcədə proqnozlaşdırıla bilən yolları izləyir.
Tədqiqatın ən təəccüblü nəticələrindən biri, bir-biri ilə tarixi əlaqəsi olmayan dillərdə belə eyni struktur həllərə üstünlük verilməsidir. Məsələn, müəyyən söz sıralama qaydaları arasında sarsılmaz bir əlaqə tapılmışdır. Bir dildə felin cümlənin sonunda yerləşdirilməsi adətən ön sözlərin müəyyən bir qaydada istifadəsinə səbəb olur. Fellərin obyektlərdən əvvəl və ya sonra gəlməsi kimi seçimlər təsadüfi seçimlər kimi deyil, insan beyninin informasiya emalı prosesindəki məhdudiyyətlərin əksi kimi qəbul edilir.
Dr. Annemarie Verkerk və Russell Gray nəticələrin dilçilikdə yeni bir dövrün başlanğıcını qeyd etdiyini vurğulayırlar. Tədqiqatçıların fikrincə, insan zehninə ortaq koqnitiv və kommunikativ təzyiqlər dilləri məhdud sayda qrammatik həllərdən birini seçməyə məcbur edir. Bu, insan dillərini formalaşdıran fundamental qüvvələrin universallığına işarə edir. Bu məhdudiyyətlərin mexanizmləri hələ tam olaraq açılmasa da, “Grambank” təhlili gələcək tədqiqatlar üçün möhkəm bir yol xəritəsi təqdim edir. Bu ortaq məhdudiyyətlər sayəsində bəşəriyyət, dillərin nə qədər müxtəlif olmasından asılı olmayaraq, düşüncənin fundamental strukturu üzərində birləşməyə davam edir.
