Mütəxəssislərin fikrincə, gündəlik həyatımızda əvəzolunmaz hala gələn smartfonların yataq otaqlarımıza girməsi sağlamlığımıza dərin təsir edən səssiz bir təhlükəyə çevrilib.
Sfera.az bildirir ki, psixoloqlar yatmazdan əvvəl yataqda telefonlarından istifadə etmək vərdişi olan insanların 70%-i sadə yuxusuzluqdan daha çox ciddi idrak və psixoloji problemlərlə qarşılaşdığı barədə xəbərdarlıq edirlər. Məsum bir istirahət rutini kimi görünən bu vəziyyət, əslində zehni sağlamlığımıza və ertəsi gün həyat keyfiyyətimizə ağır zərbə vurur.
Müasir dövrün əvəzolunmaz bir hissəsinə çevrilən smartfonlar gündəlik həyatımızın böyük bir hissəsini təşkil edir.
Lakin mütəxəssislər xəbərdarlıq edirlər ki, gün sonu istirahət vərdişlərimizə nüfuz edən bu cihazlar sağlamlığımıza ciddi yan təsirlər göstərə bilər. Psixologiya və yuxu təbabəti sahələrində aparılan cari tədqiqatlara görə, yatmazdan əvvəl yataqda telefonlarından istifadə edən şəxslərin təxminən 70%-i ümumi bir sağlamlıq problemi ilə üzləşir.
Bəs bir çox insanın zərərsiz bir vərdiş kimi gördüyü bu vəziyyətin altındakı əsl problem nədir?
Yalnız Yuxusuzluq Deyil: Koqnitiv Yorğunluq və Xroniki Stress
Yataqda ekran qarşısında keçirilən vaxtın yalnız yuxuya getməyi gecikdirdiyi düşünülür. Lakin mütəxəssislər qeyd edirlər ki, əsl problem qeyri-kafi yuxu deyil, beynin istirahət mərhələsinə girə bilməməsindən qaynaqlanan "koqnitiv yorğunluq və xroniki stress"dir.
Yataq otaqları və yuxu sahələri zehnin psixoloji cəhətdən istirahət etmək üçün geri çəkildiyi təhlükəsiz zonalar olmalıdır. Lakin, yatağa smartfon aparmaq xarici dünyadan fasiləsiz məlumat axınını, gündəlik stress faktorlarını və sosial medianın stimullaşdırıcı təsirlərini birbaşa bu şəxsi məkana gətirmək deməkdir. Bu ümumi problemin altında iki əsas mexanizm dayanır.
Mavi İşıq və Melatoninin Basdırılması: Telefon, planşet və kompüter ekranlarından yayılan mavi işıq beyindəki epifiz vəzinə "gündüzdür və oyaq qalmalısınız" siqnalı göndərir. Bu, yuxu dövrünü tənzimləyən və qaranlıqda sintez edilən hormon olan melatoninin basdırılmasına gətirib çıxarır. Nəticədə, bədən fiziki yorğunluq hiss etsə belə, zehn süni oyaqlıq səviyyəsində qalır.
Hiperoşlanma və Dopamin Dövrü: Sosial mediada məzmun istehlak etmək və ya xəbər məqalələrini bir-birinin ardınca oxumaq beynin mükafat sistemini aktivləşdirir və davamlı dopamin ifrazı yaradır. Bu, zehni rahatlatmaq əvəzinə, onu daha da stimullaşdırır və yuxuya getmək üçün zəruri olan zehni yavaşlamanı qeyri-mümkün edir.
Gündəlik Həyata Təsirlər
Sağlam yuxu dövrünün pozulması (xüsusilə REM və dərin yuxu fazaları) yalnız ertəsi gün fiziki yorğunluq kimi özünü göstərmir. Yataqda telefonlarından istifadə etməyi adi bir vərdişə çevirən insanların 70%-də müşahidə olunan ümumi simptomlara aşağıdakılar daxildir:
Səhərlər oyanmaqda və günə uyğunlaşmaqda əhəmiyyətli çətinlik.
Gün ərzində emosional dalğalanmalar, dözümsüzlük və stressə dözümlülüyün azalması.
Diqqət çatışmazlığı, fokuslanmada çətinlik və beyin dumanlığı.
Uzunmüddətli perspektivdə narahatlıq (narahatlıq pozğunluğu) və depressiv simptomlara qarşı artan həssaslıq.
Aynil
