Bu gün – 23 aprel tarixində dünyada Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü qeyd olunur.
Sfera.az xəbər verir ki, bu əlamətdar gün kitabın cəmiyyət həyatındakı rolunu artırmaq, mütaliəni təşviq etmək və müəllif hüquqlarının qorunmasına diqqət çəkmək məqsədi daşıyır. Bu gün 1995-ci ildə UNESCO tərəfindən təsis edilib. 23 aprel tarixinin seçilməsi isə təsadüfi deyil.
Belə ki, bu tarix dünya ədəbiyyatının görkəmli simaları – Uilyam Şekspir, Migel de Servantes və İnka Qarsilaso de la Veqanin vəfat günü ilə əlaqələndirilir. Bu səbəbdən 23 aprel ədəbiyyat dünyasında simvolik tarix hesab olunur. Kitablar tarix boyu bəşəriyyətin yaddaşı, biliklərin qoruyucusu və nəsillər arasında körpü rolunu oynayıb. Maraqlı faktdır ki, dünyada çap olunmuş ilk kitab hesab edilən Diamond Sutra IX əsrə aiddir. Bu gün isə texnologiyanın inkişafı ilə kitablar artıq yalnız kağız formatında deyil, elektron və audio formatlarda da geniş yayılıb. Mütəxəssislərin fikrincə, mütaliə insanın intellektual inkişafında mühüm rol oynayır. Araşdırmalar göstərir ki, kitab oxumaq yaddaşı gücləndirir, stressi azaldır və analitik düşünmə qabiliyyətini artırır. Hətta bəzi tədqiqatlara görə, gündə cəmi bir neçə dəqiqə oxu belə psixoloji rahatlığa müsbət təsir göstərir.
Günün əsas istiqamətlərindən biri də müəllif hüquqları məsələsidir. Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatı bildirir ki, rəqəmsal dövrdə piratçılıq və qeyri-qanuni yayım müəlliflər və nəşriyyatlar üçün ciddi problemlər yaradır. Elektron kitabların yayılması oxucular üçün əlçatanlığı artırsa da, müəllif əməyinin qorunmasını daha aktual məsələyə çevirir. Bu baxımdan, Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü həm də cəmiyyətə çağırış xarakteri daşıyır. Bunlar müəlliflərin zəhmətinə hörmətlə yanaşmaq, kitabları qanuni yollarla əldə etmək və oxu mədəniyyətini inkişaf etdirməkdir. Hər il bu gün münasibətilə UNESCO tərəfindən “Dünya Kitab Paytaxtı” da seçilir. Bu təşəbbüs çərçivəsində seçilən şəhər bir il ərzində kitab və oxu mədəniyyətinin inkişafına yönəlmiş layihələr həyata keçirir. 2026-cı ildə bu status Rabat şəhərinə verilib. Azərbaycanda da bu gün müxtəlif tədbirlərlə qeyd olunur.
Kitab sərgiləri, təqdimatlar, imza günləri və oxu aksiyaları təşkil edilir. Son illərdə ölkədə kitab bazarının inkişafı, yerli müəlliflərin sayının artması və elektron kitab platformalarının yayılması oxu mədəniyyətinə müsbət təsir göstərir. Maraqlı məqamlardan biri də budur ki, dünyada ən çox satılan kitab İncil hesab olunur. Eyni zamanda, Don Kixot dünya ədəbiyyatında ilk müasir romanlardan biri kimi qəbul edilir. Dünyanın ən böyük kitab tədbirlərindən biri isə Almaniyada keçirilən Frankfurt Kitab Sərgisidir. Ümumdünya Kitab və Müəlliflik Hüququ Günü bir daha göstərir ki, kitab yalnız bilik mənbəyi deyil, həm də cəmiyyətin inkişafında mühüm rol oynayan əsas vasitələrdən biridir. Bu gün hər kəsi daha çox oxumağa, kitabı sevməyə və müəllif əməyinə dəyər verməyə səsləyir.
Firuzə Əliyeva
Sfera.az
